Kwetsbare huishoudens vooral de dupe

Hoewel de energieprijzen op de inkoopmarkt momenteel aanzienlijk lager zijn dan in 2023, het jaar van het prijsplafond, is de verwachting dat de gasrekening de komende jaren weer zal stijgen. In het meest ongunstige scenario kan de gasrekening voor een gemiddeld huishouden in 2030 oplopen tot 2.290 euro per jaar – een stijging van 400 euro ten opzichte van vorig jaar (+23% t.o.v. 2023, +90% t.o.v. 2021).

De stijgende gasrekening is een te zware last voor kwetsbare huishoudens, die vaak niet kunnen profiteren van de energietransitie of subsidies en hun energierekening veelal nauwelijks kunnen betalen. Het aantal huishoudens met energiearmoede in Nederland bedraagt volgens TNO en CBS ten minste 400.000 en dit aantal blijft naar verwachting stijgen. Dit vormt een toenemend risico voor het draagvlak en het tempo van de energietransitie.

CEO Essent, Resi Becker: “Een aanzienlijke groep huishoudens verkeert niet in de situatie om zelf op een alternatief voor aardgas over te stappen, bijvoorbeeld vanwege een huurwoning of kleine portemonnee. Doordat een grote groep wél de overstapt maakt, worden juist de kwetsbare huishoudens geconfronteerd met hogere kosten.” De gasrekening stijgt onder andere door belastingen en stijgende kosten voor gasnetbeheer, omdat steeds minder mensen zullen moeten betalen voor het operationeel houden van de infrastructuur. “Er is dringend behoefte aan meerjarig overheidsbeleid om bij kwetsbare huishoudens de belastingdruk op energie te verlagen en hun woningen energiezuiniger te maken. Daarmee kan worden voorkomen dat deze gezinnen door een stijgende gasrekening nog dieper in de problemen komen”, stelt Becker. Uitbreiden van de taken van het Noodfonds Energie ziet Essent als een van de maatregelen die de overheid kan nemen. “Het Noodfonds Energie is tot nu toe het enige effectieve instrument dat een hoog energieverbruik koppelt aan het inkomen. Het zou onbegrijpelijk zijn als het huidige kabinet dit niet aangrijpt om deze mensen te helpen hun woning van het gas af te krijgen. Als leverancier kunnen we daar ook bij helpen.”

Meerdere oorzaken

Dat de gasrekening stijgt heeft verschillende oorzaken.

• Stijgende kosten per gasaansluiting van gasnetbeheer doordat steeds minder aansluitingen deze kosten delen, waardoor huishoudens die nog aardgas gebruiken de extra lasten dragen.
• De verschuiving van de energiebelasting van elektriciteit naar gas.
• Extra kosten en hogere tarieven in het geval van een nationale reserve aardgas en van een vulverplichting van de nationale aardgasopslagen.
• De mogelijke bijmengverplichting van het duurdere groengas in de energiemix van de consument, en het  ETS-2 emissiehandelssysteem.
• Stijgende groothandelsprijzen.

Noodzaak voor inzicht en coördinatie vanuit de overheid

Essent benadrukt dat sturing vanuit de overheid noodzakelijk is om de impact van stijgende gasrekening op huishoudens te beheersen. Verschillende grote beleidskeuzes en marktontwikkelingen leiden gezamenlijk tot een aanzienlijke stijging van de gasrekening. Daarom is een bredere en samenhangende aanpak van de overheid cruciaal.

Volgens Essent kan de Klimaatwetrapportage hier een belangrijke bijdrage aan leveren. De Klimaatwet stelt dat de regering elke twee jaar moet rapporteren over de voortgang van het Klimaatplan, inclusief de financiële gevolgen voor huishoudens. Volgens Essent leggen de Klimaatwetrapportages echter te veel nadruk op de meest waarschijnlijke scenario’s. Een bredere analyse, die ook rekening houdt met minder waarschijnlijke maar mogelijke scenario’s, is wat Essent betreft een voorwaarde voor de overheid om beter te kunnen sturen op toekomstbestendig energiebeleid.

Oproep tot actie

Eerder stelde Essent al vast dat er de komende tien jaar grote verschillen zullen ontstaan tussen energierekeningen (Energierekening 2035, Berenschot). Het nieuw gepubliceerde onderzoek van CE Delft gaat verder in op de ontwikkeling van de gasrekening van consumenten. Het rapport onderstreept dat toenemende energiearmoede niet alleen de kwetsbare huishoudens treft, maar ook het draagvlak voor de energietransitie ondermijnt en het tempo ervan ernstig vertraagt. Zonder tijdige interventies kan dit de vooruitgang op het gebied van duurzaamheid ernstig belemmeren.

Essent weet uit eigen onderzoek dat 80 procent van de consumenten nog steeds bewust bespaart op energie. Eigen initiatieven zoals Klimaatroute die met teams wijken in gaat met direct toepasbare energiebesparende maatregelen en de eigen appfunctie om tot acht procent te besparen op energie helpen daarbij. Becker: “Het is ontzettend goed dat het de meeste huishoudens lukt om het huis te verduurzamen, en daarmee het energieverbruik te vergroenen en te verlagen. We moeten echter de groeiende ongelijkheid door de energietransitie stoppen.” Essent dringt er bij de overheid op aan om snel met een totaalpakket van oplossingen te komen die energie voor iedereen betaalbaar houden en de energietransitie op gang houden.

Raadpleeg het volledige onderzoeksrapport ‘Hoe blijft de gasrekening betaalbaar?’