Bijna 70% van de Nederlanders zegt deze winter zijn stookgedrag (waarschijnlijk) aan te passen. Een kwart overweegt om de verwarming helemaal uit te laten, en de helft is (zeer) bezorgd om een koud huis. Dat blijkt uit onderzoek van energieleverancier Essent. CEO Resi Becker: “Een warm huis zou geen luxeproduct moeten zijn.”

Dit weekend begint de wintertijd, rond die periode start traditioneel het stookseizoen voor veel huishoudens. Maar niet voor iedereen: uit vrees voor hoge kosten zegt het overgrote deel van de ondervraagden zijn stookgedrag aan te willen passen.

Veel huishoudens hebben de laatste jaren al hard gewerkt om hun gasverbruik omlaag te brengen. Door te investeren in verduurzaming van de woning, maar ook door simpelweg de thermostaat lager te zetten. Sinds de energiecrisis van 2022 verbruiken Nederlandse huishoudens structureel een kwart minder gas. In dit nieuwe onderzoek geven veel mensen aan dat ze uit angst voor een te hoge rekening overwegen om de verwarming überhaupt niet aan te zetten.

Eerste levensbehoefte

De kachel uitlaten is niet zonder risico’s. De Wereldgezondheidsorganisatie hanteert 18 graden als veilige binnentemperatuur in de winter. Een koud huis vergroot de kans op gezondheidsklachten, zoals problemen met de luchtwegen.

“Veel mensen worden deze winter geconfronteerd met de keuze: óf een koud huis, óf een energierekening die ze nauwelijks kunnen betalen”, zegt Resi Becker, CEO van Essent. “Een warm huis zou geen luxeproduct moeten zijn, want het is een eerste levensbehoefte.”

Op dit moment verkeren zo'n half miljoen huishoudens in energiearmoede. Daar bovenop lopen nog eens een miljoen huishoudens het risico daarin te belanden: zij zijn maandelijks 8 tot 10 procent van hun inkomen kwijt aan de energierekening. Tegenvallers, zoals de stijgende energiebelasting en netbeheerkosten en een hogere gasprijs duwen hen over die grens.

Een deel van deze groep zit in verborgen energiearmoede. Resi Becker: "Uit angst voor de energierekening zetten zij de kachel uit. Hierdoor blijven ze buiten beeld voor hulp uit bijvoorbeeld het Noodfonds Energie, maar de huishoudens zitten wel degelijk in een schrijnende situatie. Het uitlaten van de verwarming is geen structurele oplossing voor hun situatie."

Leg betaalbaarheid van energie wettelijk vast

Huishoudens hebben steeds minder grip op de energierekening. Het merendeel van de rekening bestaat inmiddels uit overheidsheffingen. Daar komen ieder jaar nieuwe energiemaatregelen bij, die voor meer druk op die rekening zorgen. Resi Becker: “In tegenstelling tot de wettelijke duurzaamheidsdoelen, zijn er geen doelen vastgelegd om ervoor te zorgen dat de energierekening betaalbaar blijft. Dat zou wel moeten om mensen uit de kou te kunnen halen. Wat ons betreft wordt de ambitie dat niemand meer dan 8 procent van het inkomen kwijt is aan de energierekening.”

Door de betaalbaarheid van energie wettelijk vast te leggen, worden alle nieuwe energiemaatregelen vooraf getoetst op de financiële impact. Eén minister kan erop toezien of en wanneer een maatregel op de energierekening landt. Als specifieke groepen over de gestelde norm van 8 procent schuiven, dan moet het kabinet bijsturen, bijvoorbeeld met gerichte woningverduurzaming.