De warmtetransitie

De opgave is helder: de hele gebouwde omgeving moet aardgasvrij zijn tegen 2050. Daarvoor zijn drie mogelijke duurzame routes: een lokale warmtepompoplossing, groen gas of een collectief (micro-)warmtenet.

Die laatste optie is een hele interessante en wint - mede door de Wet Collectieve Warmte (WCW)- aan terrein. Maar die optie is pas realistisch bereikbaar als we het samen aanpakken.

"De transitie lukt niet in één klap"

Dat is precies waar Walter Grootveld en Sanne de Boer op de PROVADA over in gesprek gaan.

Walter is directeur van Essent Infrastructure Solutions (EIS) en werkt dagelijks aan het realiseren van warmteoplossingen in de praktijk. Sanne is Senior specialist energietransitie bij RaboResearch en volgt de warmtemarkt op de voet.

Walter Grootveld ziet dat de markt in beweging is:

"De eisen aan duurzaamheid, comfort en betaalbaarheid stapelen zich op. Dat vraagt om energie-infrastructuur die schaalbaar, betrouwbaar en betaalbaar is én ontworpen voor de lange termijn. Die transitie lukt niet in één klap. Het is een kwestie van stappen zetten, samen optrekken, kennis delen en oplossingen realiseren die echt werken."

Kortom, de warmtetransitie vraagt om samenwerking en die samenwerking moet sneller gaan en intensiever zijn, dan de praktijk nu vaak laat zien.

Slim omgaan met wat er is

Wie een nieuwbouwproject ontwikkelt, stuit vroeg of laat op dezelfde problemen: het elektriciteitsnet loopt vast.

Netcongestie vertraagt bouwprojecten, soms zelfs met jaren. In sommige delen van Nederland wordt al rekening gehouden met scenario's waarbij tijdelijk geen nieuwe aansluitingen mogelijk zijn.

Naast netcongestie zijn er andere uitdagingen waar je tegenaan kunt lopen. Denk aan milieuregelgeving met betrekking tot geluidsoverlast of gebiedsontwikkeling die beperkingen stelt aan ontwerp en design, zoals geen zonnepanelen of andere techniek in het zicht.

Die realiteit dwingt de sector om anders te denken. Niet langer: hoe sluiten we dit gebouw aan op het net? Maar wel: hoe organiseren we energie slim voor dit hele gebied?

Collectieve warmtenetten maken het mogelijk om gebiedsontwikkeling door te laten gaan en energie lokaal en efficiënt te organiseren. Omdat bewoners en bedrijven dan geen eigen elektrische warmtepompen of boilers nodig hebben, neemt de piekvraag naar stroom af. Dat voorkomt pieken in het stroomverbruik en verlicht de druk op het elektriciteitsnet. Zo ontstaat er wel ruimte voor verdere uitbreiding, zonder het net onnodig extra te belasten.

Een warmtenet zorgt bovendien voor minder CO₂-uitstoot - op termijn - zelfs tot 100%, als je het afzet tegenover een cv-ketel op aardgas. Dat brengt de doelstelling om CO₂-verbruik maximaal terug te dringen en om de gebouwde omgeving aardgasvrij te maken in 2050 een stuk dichterbij.

Warmte zit overal om je heen

Wat veel mensen niet weten, is dat warmte letterlijk overal beschikbaar is. In de bodem, in drinkwater, in rivieren en zelfs in gebouwen. EIS werkt al jaren met juist die bronnen:

• In Rotterdam gebruikt een warmtekoudeopslagsysteem (WKO) onder het Sparta-stadion in de winter warmte uit de bodem om de omgeving te verwarmen, en in de zomer koude om te koelen.
• In Den Haag wordt binnen het Trekvliet-project warmte gewonnen uit drinkwaterbergingen, in samenwerking met Heijmans en drinkwaterbedrijf Dunea.
• In Den Bosch levert rivier de Dieze de energie voor een hele nieuwe stadswijk.
• En op plekken waar bedrijven veel restwarmte produceren, zoals bij datacenters of industriële processen, komt er zoveel warmte vrij dat je er een hele buurt mee kunt verwarmen.

Kortom, de bron en daarmee de oplossing zijn vaak al aanwezig in de omgeving. Het gaat erom dat je die bronnen benut en de juiste partijen bij elkaar brengt om ze in te zetten als antwoord op een vraag die er al is.

Wel belangrijk hierbij, stelt Sanne, zijn de kosten:

"In de nieuwbouw zien we een grote toekomst voor warmte-koudenetten, met name systemen die werken met collectieve warmtepompen. Die maken maken individuele warmtepompen en airco's overbodig en dat is gezien de congestieproblemen belangrijk. Grootschalige warmtepompen zijn namelijk beter netbewust aan te sturen dan individuele."

Van technische keuze naar strategische keuze

Warmte is niet langer een technisch vraagstuk dat je aan het einde oplost, maar een keuze die je aan het begin van je project moet maken met de belangrijkste stakeholders.

Gemeenten merken dat nu al: zij hebben tot 2027 de tijd om per buurt vast te leggen welke route ze kiezen naar aardgasvrij. Dat lijkt ver weg, maar de voorbereiding, het onderzoek, de samenwerking met marktpartijen, dat begint nu. Wie aan de zijlijn staat, mist straks de boot.

Walter en Sanne zijn ervan overtuigd dat het kan. Niet door te wachten op perfecte omstandigheden, maar door nú te beginnen, met de mensen en de bronnen die er al zijn. Collectief, lokaal en met een lange adem.