De eerste proeven met aardgasvrij wonen spelen zich vooral af in rijke wijken. Dat is gevaarlijk, waarschuwt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in een vandaag gepubliceerd onderzoek.

Mensen die makkelijk rond kunnen komen staan positiever tegenover het aardgasvrij maken van hun woning. Ze maken zich bijvoorbeeld minder zorgen om de kosten die je moet maken om je woning van het aardgas af te krijgen. Deze kapitaalkrachtige, milieubewuste burgers zijn op dit moment de voorlopers in de transitie naar een aardgasvrij Nederland en krijgen veel positieve aandacht en ondersteuning, aldus het SCP. Maar daarin schuilt een gevaar, schrijft het planbureau in haar onderzoek: "Het wordt hen die het al makkelijk hebben, nog makkelijker gemaakt om van het aardgas af te gaan. Terwijl anderen, die soms zelfs met subsidies niet de mogelijkheid hebben om hun woning aardgasvrij te maken, hierdoor mogelijk minder kans krijgen."

Daardoor ontstaat er een groep die achter gaat lopen in de energietransitie, aldus het SCP. En daar gaat deze groep zelf later mogelijk de kosten voor betalen, bijvoorbeeld door de stijging van de energielasten in een energie-onzuinige woning. Het planbureau legt dit uit als het mattheuseffect: degenen die nu al minder goed af zijn, gaan er nog verder op achteruit, terwijl degenen die het nu al goed hebben er juist verder op vooruit gaan.

Alternatieve benadering

De succesvolle voorlopers zijn natuurlijk belangrijk in de transitie naar een aardgasvrij Nederland, schrijft het SCP in het onderzoek. "Positieve ervaringen in die groep kunnen immers de groep ‘voorzichtige voorlopers’ in beweging brengen, waarmee de kans dat de groepen ‘twijfelaars’ en ‘aarzelende achterblijvers’ op termijn zullen volgen toeneemt." Logisch dus dat er op dit moment vanuit de overheid ook veel aandacht en steun naar deze voorlopers gaat. Toch zou men ook moeten nadenken over een alternatieve benadering, waarbij bijvoorbeeld de kwaliteit van de woningen centraal staat in het beleid. In dat geval zouden juist de groepen die meer moeite hebben met het verduurzamen van hun huis de meeste aandacht verdienen, aldus het planbureau.

'Wees je bewust'

Een ander argument om de prioriteiten en het geld op een andere manier te verdelen is volgens het SCP dat succesvolle voorlopers niet per definitie anderen over de streep kunnen trekken. Voorlopers en achterblijvers laten zich volgens de studie niet door dezelfde factoren motiveren of tegenhouden. Als voorbeeld noemt het planbureau ouderen. Voor hen kan ook meespelen dat ze niet weten hoe lang ze nog in hun huis kunnen blijven en of een investering in aardgasvrij wonen het dan wel waard is.

"Wees je bewust van de verschillen tussen groepen burgers", concludeert het planbureau dan ook. "Door verschillen tussen groepen onder de aandacht te brengen, wordt het mogelijk om bij de inrichting van beleid met deze verschillen rekening te houden. Niet iedereen kan en wil namelijk op dezelfde manier meedoen aan de warmtetransitie."