Het gaat om huishoudens die geïnteresseerd zijn in isolatie, maar afhaken op het moment dat ze horen dat het duizenden euro’s gaat kosten. "Mensen die voldoende middelen hebben om te isoleren, hebben dat vaak al gedaan. Het lijkt erop dat door de hoge gasprijs en inflatie nu een bredere groep huishoudens overweegt om te investeren in isolatie”, zegt Bockmeulen. “Maar veel van deze mensen haken af als ze horen wat het kost. De interesse is er dus wel, maar de middelen vaak niet. Een gemiste kans, want uiteindelijk moet iedereen mee kunnen in de energietransitie. Ook de huishoudens die dat zelf niet kunnen betalen.”

Genoeg mogelijkheden

Zowel landelijk als regionaal zijn er veel subsidie- en financieringsmogelijkheden als het gaat om het verduurzamen van een woning. "Maar veel mensen weten niet dat die er zijn. Daardoor haken zij soms al af voordat ze weten wat er mogelijk is. Dat is ontzettend zonde", zegt Bockmeulen.

Een van die mogelijkheden is het Nationaal Warmtefonds. Eigenaren van koopwoningen kunnen daar tot € 29.000 lenen voor isolatiemaatregelen. Bij een verzamelinkomen onder € 60.000 bedraagt de rente momenteel 0 procent. In combinatie met de ISDE-subsidie, die gemiddeld circa 30 procent van de kosten van isolatiemaatregelen vergoedt, wordt verduurzamen voor veel huishoudens financieel beter bereikbaar. Met het extra kabinetsbudget van eind april (€ 180 miljoen) kunnen naar schatting nog circa 50.000 extra woningen worden gefinancierd.

Isoleren verlaagt de energierekening

De noodzaak om te isoleren is groot. Volgens onderzoek van TNO en CBS leven ruim 510.000 huishoudens in energiearmoede. Dat is 6,1 procent van alle Nederlandse huishoudens. Daarbovenop is er een risicogroep van circa 1 miljoen huishoudens die bewust minder verbruiken om de energierekening beheersbaar te houden. Juist voor die groep is isoleren een van de meest effectieve maatregelen om de energierekening structureel te verlagen.

Eén loket

"Als mensen afhaken vanwege de financiële drempel, wijzen wij ze altijd op het feit dat er mogelijkheden zijn", zegt Bockmeulen. “Maar Essent en Nederland Isoleert pleiten ook voor één duidelijk nationaal loket waar iedereen makkelijk terecht kan en wordt ontzorgd. Ook moeten mensen subsidies nu altijd achteraf aanvragen. Dit blijkt voor velen een ingewikkeld proces met een onzekere uitkomst. Heel vervelend, zeker als je zelf onvoldoende geld hebt. We pleiten daarom ook voor een systeem waarbij subsidies worden voorgeschoten aan mensen die zelf onvoldoende middelen hebben.”

Hoewel Cvtotaal al langer actief is in duurzame oplossingen zoals warmtepompen en vloerverwarming, verwees de naam vooral naar cv-installaties.

“We merkten dat onze naam niet meer goed weergaf wat we doen,” zegt Bas Poorta, general manager van CVtotaal straks Coen+. “Zowel installateurs en particulieren komen bij ons voor een breed aanbod en advies rondom comfort, energie en verduurzaming. Met Coen+ maken we dat duidelijker, zonder dat er iets verandert aan hoe we werken.”

Meer behoefte aan overzicht en ondersteuning

De naamswijziging komt op een moment waarop de vraag naar duurzame oplossingen groeit en keuzes rondom energiegebruik complexer worden. Coen+ zet daarbij nadrukkelijk in op digitale ondersteuning, onder meer met Coen, een online assistent die helpt bij het maken van keuzes rond installaties en energiegebruik.

“Veel huishoudens zijn op zoek naar houvast bij het verduurzamen van hun woning,” zegt Marleen Prins, COO van Essent. “Het aanbod groeit snel, maar overzicht is er niet altijd. Juist daarom zijn partijen nodig die het eenvoudig en begrijpelijk maken. Met Coen+ zetten we daar een volgende stap in.”

Van webshop naar bredere dienstverlener

Cvtotaal werd in 2004 opgericht als onderdeel van Installatietechniek Totaal BV in Stiens en groeide uit tot een landelijke speler in installatietechnische producten. Het bedrijf bedient zowel particuliere als zakelijke klanten en staat bekend om zijn sterke online propositie. In 2018 werd Cvtotaal overgenomen door Essent.

Continuïteit met extra ondersteuning
Voor bestaande klanten blijven lopende bestellingen, service en garanties ongewijzigd. Onder de nieuwe naam wordt de dienstverlening verder uitgebreid, met onder meer extra ondersteuning via de digitale assistent Coen. De overgang naar de nieuwe naam wordt de komende maanden gefaseerd doorgevoerd.

Met het lesprogramma ‘Werken in de Energietransitie’ laat Essent leerlingen in het voortgezet onderwijs kennismaken met de wereld achter hun energie. De gastlessen maken deel uit van het Loopbaan Oriëntatie en Begeleiding (LOB)-programma van Stichting ZWBT en zijn ontwikkeld door Essent.
Tijdens de lessen krijgen leerlingen inzicht in hoe de energietransitie er in de praktijk uitziet en welke beroepen daarbij horen. Aan de hand van voorbeelden ontdekken ze hoe woningen verduurzaamd kunnen worden, hoe energiesystemen veranderen en welke vaardigheden daarbij nodig zijn.

Kennis uit de praktijk
De gastlessen worden gegeven door medewerkers van Essent en servicepartners: van monteurs tot management. Medewerkers kunnen zich vrijwillig aanmelden als gastdocent en krijgen vanuit Essent de ruimte om zich hiervoor in te zetten. Zo delen professionals uit de praktijk hun kennis en enthousiasme rechtstreeks met leerlingen.

Enthousiasme voor de energiesector
De energietransitie vraagt om veel nieuwe vakmensen. Tegelijkertijd is voor veel jongeren nog onduidelijk welke mogelijkheden er zijn in deze sector. Met de gastlessen wil Essent bijdragen aan meer bewustwording én interesse voor techniek en energie.

“De energietransitie gebeurt niet alleen op papier, maar vooral in de praktijk. Daar zijn mensen voor nodig. Door jongeren al op school te laten zien wat er allemaal mogelijk is, hopen we hen te inspireren om daar zelf onderdeel van te worden,” zegt Marleen Prins.

De eerste les
De eerste les op dinsdag 24 maart werd door Prins zelf gegeven. “Wie heeft er vanochtend al energie gebruikt?” vroeg ze aan de groep leerlingen vmbo 3. Vanuit haar rol is zij verantwoordelijk voor de samenwerking met servicepartners die dagelijks werken aan installatie, onderhoud en verduurzaming van woningen. Die praktijkervaring nam zij mee het klaslokaal in.

Prins genoot van de les. “Ik vond het heel leuk om te zien dat veel jongeren al goed weten welke kant ze op willen. Werken aan vliegtuigmotoren, in de auto-industrie of iets in de elektrotechniek. Dan kun je laten zien dat de energietransitie een interessant werkveld is, met veel mogelijkheden en mooie kansen voor hen.”

Nieuwe collega’s

Ook Dennis van Capelleveen deelde zijn ervaring met de klas tijdens een gastles. Hij werkte jarenlang als installateur bij Essents servicepartner Energiewonen en is sinds kort werkvoorbereider. Hij weet als geen ander hoe je een zonnepaneel installeert. “Wij zijn altijd op zoek naar nieuwe collega’s, naar mensen die goed met hun handen kunnen werken”, zegt hij. “Ik hoop dat ik ze daar enthousiast voor heb gemaakt.

De leerlingen werden in de les eerst meegenomen in de wereld van de energietransitie en gingen daarna aan de slag met het in elkaar zetten van een klein autootje dat rijdt op de stroom van een zonnepaneeltje. Op dinsdagochtend gingen ze direct serieus aan de slag. Marleen schoof aan bij de jongeren die zich in groepjes hadden opgedeeld. “Lukt het?”, vroeg ze. De jongeren hadden tussen het driftig werken door tijd om wat vragen van haar te beantwoorden, totdat iemand heel hard “ja!” riep. “We hebben hem!” Ze renden met z’n allen naar het raam. Het autootje bleek ook echt te rijden op zonnestroom.

Energiewijzer
Het lesprogramma voor de middelbare schoolklassen is onderdeel van het project ‘Energiewijzer’ van Essent, waarbinnen ook lessen worden gegeven op basisscholen. Zo wordt ook de jongste generatie meegenomen in de energietransitie. De samenwerking met Stichting ZWBT maakt onderdeel uit van een breder programma waarin bedrijven en opleiders samen optrekken om leerlingen te helpen bij hun profiel- en studiekeuze.

Over Stichting ZWBT
Stichting ZWBT ontwikkelt en verzorgt LOB-programma’s voor het voortgezet onderwijs in onder meer de sectoren zorg, welzijn, bouw, techniek en de energiesector. De stichting helpt leerlingen inzicht te krijgen in hun kwaliteiten en mogelijkheden en begeleidt hen richting een passende vervolgopleiding en loopbaan.

“Ik ben ontzettend blij en trots dat Essent partner is geworden van Stichting ZWBT en onze LOB-programma’s”, zegt voorzitter Niek Nelissen. “We zijn bovendien erg blij dat Essent het maatschappelijke belang van ons LOB-programma ziet en hier actief aan wil bijdragen. Het is van groot belang dat we leerlingen goed begeleiden bij het maken van de juiste profiel- en studiekeuze. Door hen kennis te laten maken met verschillende sectoren en branches, krijgen zij een veel beter en realistischer beeld van hun mogelijkheden. Dat Essent hieraan bijdraagt en leerlingen laat kennismaken met de energietransitie, maakt deze samenwerking extra waardevol.”

Netbeheerders Liander, Stedin en Enexis pakken sinds een half jaar samen met energieleveranciers en andere marktpartijen de toenemende drukte op het elektriciteitsnet in woonwijken aan. Gezamenlijk proberen de bedrijven huishoudens te stimuleren om hun energieverbruik te verschuiven naar momenten dat het minder druk is op het elektriciteitsnet. Zo moet overbelasting voorkomen worden. 

Het project richt zich op 21 gebieden waar de druk op het net het grootst is, in totaal wonen daar zo’n 35.000 huishoudens. De aanpak begon met het slim aansturen van thuislaadpalen en thuisbatterijen. Deelnemende huishoudens krijgen een extra financiële vergoeding als ze meedoen aan dit project. Uitgangspunt is dat huishoudens niet hoeven in te leveren op comfort, maar wel financieel profiteren van hun deelname. 

Wat is er bereikt tijdens het eerste half jaar?

• De techniek werkt. Het lukt om laadpalen en thuisbatterijen aan te sturen w
  anneer het elektriciteitsnet onder druk staat. Dat doen we tijdens deze samenwerking voor het eerst op deze schaal.
• De samenwerking groeit. Naast Essent, Eneco, Vattenfall en Zonneplan zijn nu ook Frank Energie, Greenchoice (in samenwerking met Remeha en Intergas), Quatt en Easee aan boord. Hoe meer marktpartijen zich aansluiten, hoe groter de impact van deze samenwerking is.
• Meer apparaten. Naast laadpalen en batterijen starten enkele marktpartijen ook met het aansturen van hybride warmtepompen. Bij drukte op het elektriciteitsnet schakelt de hybride warmtepomp over op aardgas, in plaats van elektriciteit. Dat zorgt nog steeds voor een warm huis, maar vermindert de druk op het elektriciteitsnet. Essent doet hier deze winter nog niet aan mee.
• Veel animo onder thuisladers. Zo'n 2.200 mensen met een thuislaadpaal doen mee. Een groot aantal – en opgeteld gaan die ‘slimme laders’ een stevige bijdrage leveren aan het verminderen van de drukte op het elektriciteitsnet.

Wat kan er nog beter?

• Het blijkt voor Essent lastig om op grote schaal thuisbatterijen te introduceren binnen deze samenwerking. Thuisbatterijen zijn een relatief nieuw product en vragen een grotere investering dan een thuislaadpunt – die klanten met een eigen elektrische auto vaak toch al hebben. We verwachten dat thuisbatterijen populairder worden als de salderingsregeling over een jaar wordt afgeschaft. 
  In totaal worden door alle marktpartijen gezamenlijk zo'n 85 thuisbatterijen aangestuurd via deze samenwerking. 

Wat is de impact op het elektriciteitsnet?

De apparaten worden sinds 1 december slim aangestuurd. Om die reden is er nog geen data over wat het slim aansturen van apparatuur bijdraagt aan het verminderen van de drukte op het elektriciteitsnet. In het voorjaar kunnen we hier de resultaten van delen.

De komende maanden richten de partijen zich op het slim aansturen van de apparatuur. Daarnaast bekijken we hoe we dit project verder op kunnen schalen.

 

Grootste maatschappelijke schaatsproject van Nederland
Vandaag kregen er in totaal zo’n 800 basisschoolleerlingen uit Rotterdam e.o. de kans om de schaatsen onder te binden. De 38-jarige Sven Kramer (4 keer olympisch kampioen, 9 keer wereldkampioen en 10 keer Europees kampioen): “Schaatsen heeft mij ontzettend veel gebracht, en via de Academy wil ik daar iets van teruggeven aan de maatschappij. Helaas staan we als schaatsgemeenschap voor een aantal grote uitdagingen die onze sport bedreigen. Daarom hebben we deze wereldrecordpoging op 17 december niet alleen maar ingezet als een leuke en bijzondere activiteit, maar ook als een krachtig middel om aandacht te vragen voor deze problemen.”  
Middels het grootste maatschappelijke schaatsproject van Nederland willen ze de kinderen een onvergetelijke eerste kennismaking met schaatsen laten bezorgen. “Na een zeer succesvol eerste seizoen waar we meer dan 10.000 kinderen het schaatsplezier hebben laten ervaren, gaan we dit seizoen nog verder. Deze winter streven we ernaar om tijdens 20 schaatsdagen op 16 ijsbanen meer dan 14.000 basisschoolkinderen een gratis en volledig verzorgde schaatsdag aan te bieden.”, aldus Kramer.

Warmste sport van Nederland
Voor Essent, vanaf vandaag ook partner van de Nederlandse Jeugdschaatsdagen, is het ontzettend belangrijk dat iedereen mee kan doen. “Juist voor de kinderen voor wie dit niet vanzelfsprekend is.”, vindt Thijs van Rossum, commercieel directeur van Essent. “Via dit prachtige project brengen wij het schaatsen dichtbij de kinderen. Zo draagt Essent bij om ieder kind het plezier van schaatsen te laten ervaren op zo veel mogelijk plekken in Nederland. Daar krijgen we ontzettend veel energie van. Zo maken we van schaatsen de warmste sport van Nederland!”
 

Traditie in ere houden voor iedereen
“Vroeger was het veel normaler om als kind schaatsen te leren,” zegt Robbert de Vreede, General Manager Nutrition Europe bij Unilever. “Helaas is dat tegenwoordig niet meer vanzelfsprekend, door zachtere winters en omdat niet elk gezin een bezoek aan de ijsbaan kan betalen. Met de Jeugdschaatsdagen geven we juist alle kinderen in Nederland de kans om het winterplezier te beleven. Wij vinden het belangrijk om de magie van schaatsen op een ijzige winterdag door te geven naar nieuwe generaties: met blosjes op de wangen en de frisse wind in je gezicht waarna er niets beter is dan opwarmen met een heerlijke kop soep”. 
Ook partner Jumbo Supermarkten benadrukt dit: "Bij Jumbo maken we graag impact als ‘goede buur’. Onze winkels zijn meer dan een plek waar je boodschappen doet; zo zijn onze collega’s actief betrokken bij hun klanten in de buurt, ook hier in Rotterdam. Het ondersteunen van sportieve initiatieven zoals de Nederlandse Jeugdschaatsdagen past daar heel goed bij. Met voeding en beweging brengen we mensen samen en inspireren we de jeugd om plezier te hebben. Geweldig om ook hier vandaag weer allemaal blije gezichten te zien, daar doen we het voor." Rogier Riemersma, Manager Sponsoring en Evenementen van Jumbo Supermarkten.

Warmste sport van Nederland
Voor Essent is het ontzettend belangrijk dat iedereen mee kan doen. “Juist voor de kinderen voor wie dit niet vanzelfsprekend is.”, vindt Thijs van Rossum, Commercieel directeur van Essent. “ Via dit prachtige project brengen wij het schaatsen dichtbij de kinderen. Zo draagt Essent bij om ieder kind het plezier van schaatsen te laten ervaren  op zo veel mogelijk plekken in Nederland. Daar krijgen we ontzettend veel energie van. Zo maken we van schaatsen de warmste sport van Nederland!"

Jeugdschaatsdag in Rotterdam 17 december 
Vanaf de Nederlandse Jeugdschaatsdagen op 17 december in Rotterdam sluit Essent zich aan bij het lopende initiatief. “Er gaat op deze speciale Nederlandse Jeugdschaatsdag iets heel groots gebeuren: een wereldrecordpoging op het ijs. Fantastisch dat we vanaf dat moment ook betrokken zijn vanuit Essent bij dit fantastische project. ”, aldus van Rossum. Wat er tijdens deze dag gaat gebeuren wordt binnenkort bekendgemaakt.
 

De elektrolyser wordt aangesloten op het Smart Grid Flevoland, een gesloten distributiesysteem met 300 megawatt aan wind- en zonne-energie. Door de lokale opwek en het directe gebruik van deze energie wordt het elektriciteitsnet ontlast en hoeven energiebronnen niet langer stilgezet te worden bij overcapaciteit.

Kansen voor industrie en mobiliteit
De groene waterstof is bedoeld voor verschillende sectoren, zoals transport en logistiek. Maarten Moolhuysen, directeur waterstof bij Essent, zegt: “Met deze samenwerking zetten we een belangrijke stap in de opbouw van een waterstofeconomie in Nederland. Met onze gebundelde expertise ontwikkelen we het project in de komende periode tot een investeringsbesluit om daarna snel van start te gaan met een van de grootste elektrolyserprojecten van Nederland. Essent gelooft dat groene waterstof een onmisbare schakel is in de energietransitie voor de industrie, mobiliteit en gebouwde omgeving. De elektrolyser binnen het HyDeer® project sluit hier perfect op aan en helpt klanten in deze segmenten verder te verduurzamen”

“Het grootschalige waterstofnetwerk biedt extra flexibiliteit voor de groene energievoorziening dankzij zijn opslagcapaciteit. Daarnaast versterkt het de positie van Flevoland als renewable hub en stimuleert het de nationale groei van de waterstofmarkt. Dit draagt tevens bij aan de energieonafhankelijkheid van Nederland” aldus Luke Bouwman, CEO Circul8.energy. “Circul8.energy is trots erop het initiatief te hebben genomen om de waterstoffabriek te integreren als schakel in de transitieoplossing en het renewable energyhub van Flevoland. Dankzij deze samenwerking met Essent realiseren we niet alleen regionale vooruitgang, maar dragen we bij aan nationale doorbaak in de energietransitie.“

De komende maanden werken Essent en Circul8.energy verder aan de laatste stappen om tot een definitief investeringsbesluit te komen. De eerste waterstofproductie wordt eind 2026 verwacht.

Project HyDeer®
De elektrolyser is de eerste fase van project HyDeer®, dat gericht is op de productie van 100% groene waterstof. Het project is modulair opgebouwd en kan worden uitgebreid tot een capaciteit van 105 megawatt, wat neerkomt op een productie van meer dan 11.000 ton waterstof per jaar. De 20 megawatt elektrolyser is hierin de eerste cruciale stap. Om het project te kunnen realiseren, is de afgelopen twee jaar intensief samengewerkt met de provincie Flevoland en gemeente Lelystad. 

Veranderend medialandschap 
Het medialandschap verandert. En dan vooral het gebruik van traditionele massamedia. “In lijn met die ontwikkelingen is de keuze om de zogenoemde mediamix te verbreden en een deel van onze marketinginvesteringen te verschuiven naar sportsponsoring een logisch gevolg. Schaatsen biedt een uniek podium om te inspireren om zelf stappen te zetten in verduurzaming.”, aldus van Rossum.  

Essent wil duurzaam een positieve bijdrage leveren  
In een tijd waarin de energiemarkt gekenmerkt wordt door veranderingen en complexe keuzes rondom verduurzaming wil Essent zich onderscheiden als een partner die niet alleen energie levert, maar ook uiteenlopende oplossingen biedt voor verduurzaming. Niet alleen voor woningen, maar bijvoorbeeld ook voor stadions en bredere gebiedsontwikkeling. Het energiebedrijf verbindt zich daarom niet alleen aan Team Essent, maar sluit zich ook aan bij Team Duurzaam IJs, een samenwerking van de KNSB om kunstijsbanen te helpen met verduurzaming. Bovendien draagt Essent ook bij aan de maatschappelijke ambitie van de Sven Kramer Academy om kinderen het plezier van het schaatsen te laten ervaren. Waarbij Essent, als merk voor iedereen, het juist belangrijk vindt dat de schaatssport ook bereikbaar blijft voor kinderen voor wie dit minder vanzelfsprekend is.  

“Tegelijkertijd is er minder vaak natuurijs in Nederland en zijn we dus meer afhankelijk van kunstijsbanen. Sommige kunstijsbanen hebben het moeilijk. Ze moeten vol inzetten op het besparen van energie via verduurzaming om het schaatsen betaalbaar te houden. Daar kan Essent samen met de KNSB goed bij helpen via het consortium Team Duurzaam IJs”, zo vertelt Thijs van Rossum, Commercieel Directeur van Essent. “Dit sluit ook mooi aan bij de droom van de Sven Kramer Academy, waarbij wij helpen om zoveel mogelijk kinderen, die misschien niet snel in aanraking komen met deze sport, kennis te laten maken met deze prachtige Hollandse traditie”, vervolgt Van Rossum. “Ook zien we dat de energiemarkt in een ongekend tempo aan het veranderen is. We willen dat onze klanten blij zijn met Essent en nóg langer bij ons willen blijven. Daarom is het logisch een deel van onze marketinginvesteringen te verschuiven naar sponsoring, zodat we klanten een bijzondere ervaring kunnen bieden. Doordat schaatsen verbindt kunnen we meer mensen bereiken én helpen met hun volgende stap in energie besparen en verduurzamen”, besluit Van Rossum.

₁ Representatief onderzoek uitgevoerd door Nielsen, KNSB Partner Studie 

Team Essent
Essent is trots om zich te verbinden aan de schaatsploeg van Orie en Kramer en heeft veel vertrouwen in dit talentvolle team. Van Rossum: “Wij staan achter dit team met helden van nu en nieuwe schaatshelden van de toekomst. Zij zorgen voor het plezier van schaatsen, inspireren nieuw talent en houden zo het Nederlands cultureel erfgoed levend. En net als de energietransitie is dit team in ontwikkeling: stap voor stap op weg naar olympisch succes. De mouwen opstropen, het elke dag een beetje beter doen, op basis van inzicht, grote en kleine aanpassingen doen en met steun van elkaar. Deze mentaliteit sluit uitstekend aan bij de waarden en cultuur van Essent. Hierdoor is de samenwerking een natuurlijke fit.”

“Het is geweldig dat we na tien mooie en succesvolle jaren met naamgevend partner Jumbo in Essent een nieuwe hoofdpartner hebben gevonden voor onze ploeg, die vanaf 1 oktober de naam Team Essent draagt”, aldus commercieel directeur Sven Kramer. “Gedurende mijn eigen carrière heeft Essent al ontzettend veel voor de schaatssport betekend. Ik vind het fantastisch dat zij nu na ruim tien jaar terugkeert. Niet alleen als hoofdpartner van ons team, maar ook als partner van de Sven Kramer Academy en als partner van het Team Duurzaam IJs van de KNSB. We hebben het getroffen met een partij die net zo toegewijd is als de schaatsers en stafleden van onze ploeg.”

Sportief directeur Jac Orie vult aan: “Als jong, talentvol team hebben wij grote sportieve ambities richting de Olympische Winterspelen van 2026 en 2030 en in de samenleving. We zijn blij met Essent als partner, die net als wij elke dag beter wil presteren en met wie we onze ambities kunnen gaan waarmaken. Op én naast de baan. Tegelijkertijd zijn we Jumbo enorm dankbaar voor de grote bijdrage die zij de afgelopen jaren hebben geleverd aan onze successen. Ik waardeer het zeer dat zij ook de komende twee seizoenen aan onze ploeg verbonden blijven als Founding Partner.”

Sven Kramer Academy: schaatsplezier voor iedereen
De ambitie van Sven en de Academy is duidelijk: Ieder kind in Nederland op het ijs. Komend seizoen start de Sven Kramer Academy met zeven locaties waarvan nu ook twee in het dichtbevolkte westen van het land. De Academy wil graag doorgroeien naar nog meer locaties in Nederland.

Douwe de Vries, directeur Sven Kramer Academy: “Geweldig dat Essent naast de topsport ook de breedtesport een impuls geeft door onze non-profitorganisatie te ondersteunen. Net zoals Essent er voor iedereen is, zijn wij dat ook. Samen gaan we voor onze missie dat ieder kind voor zijn of haar 12e jaar minimaal één keer het plezier van schaatsen heeft ervaren.”

Essent wil samen met de Sven Kramer Academy (schaats)dromen waarmaken en mensen in contact brengen met de schaatssport door op verschillende locaties de schaatssport dichtbij te brengen, schoolschaatsaanbod te ontwikkelen en events te organiseren.

Stap voor stap verduurzamen 
De kans op natuurijs in Nederland neemt af en om te kunnen schaatsen zijn Nederlanders steeds meer aangewezen op kunstijsbanen waar verduurzaming een complexe opgave is. Daarom heeft de KNSB het consortium Team Duurzaam IJs opgericht. Hierin nemen bedrijven deel om mee te helpen kunstijsbanen duurzamer te maken.

Jeroen Kraaij, commercieel directeur van de KNSB: “De KNSB is enorm verheugd dat naast Daikin, hoofdsponsor van schaatsend Nederland, nu ook Essent partner wordt van Team Duurzaam IJs. Met het inzetten van de kennis en expertise van onder andere Essent Energy Infrastructure Solutions kunnen we kunstijsbanen helpen sneller grotere stappen te maken met het verduurzamen. Doel van het consortium is om de huidige 22 ijsbanen te helpen met verduurzaming en het aantal duurzame ijsbanen uit te breiden, zodat er nog meer mensen kunnen blijven genieten van schaatsen, een sport die zo belangrijk is voor Nederland. Met het inzetten van de kennis en expertise van Essent verwachten we deze ambities sneller waar te kunnen maken.”

Walter Grootveld, directeur Energy Infrastructure Solutions bij Essent: “Essent heeft alle kennis en ervaring in huis om kunstijsbanen te helpen om de volgende stap in verduurzaming te zetten. Door dit op een slimme manier te doen zorgen wij ervoor dat de prachtige schaatssport op een kunstijsbaan betaalbaar en mogelijk blijft. Daarbij kijken we niet alleen naar de route van verduurzaming van kunstijsbanen zelf. Wij brengen binnen het consortium ook kennis samen om te kijken naar mogelijkheden om de omgeving te verduurzamen via een kunstijsbaan. Bijvoorbeeld door restwarmte in te zetten voor de verwarming van de nabijgelegen huizen of gebouwen in de omgeving.”

_{* De tarieven zijn inclusief 21% BTW en energiebelastingen .}

_{**De besparing van  bijna1000 euro op jaarbasis geldt voor een klant met een gemiddeld verbruik van 2900 kWh en 1200 m3 en is inclusief 21% BTW en energiebelastingen voor respectievelijk 2023 en 2024.} 
 

Het stadion wordt voorzien van 100% duurzame warmte/koude, en de plaatsing van meer dan 1200 zonnepanelen op het stadiondak. Hierdoor wordt het volledige stadion all-electric en gaat het Sparta Stadion volledig van het gas af. Geschat wordt dat het nieuwe systeem jaarlijks meer dan 600 MWh aan elektriciteit zal opwekken, naast bijna 1500 kW aan warmte en 750 kW aan koude. De zonnestroom wordt gebruikt voor het stadion, het kantoor, de verlichting en voor de WKO waarbij het overschot wordt teruggeleverd aan het net. De warmte/koude wordt gebruikt voor het verwarmen en koelen van het stadion, en in de winter ook voor de veldverwarming.

Innovatieve verduurzaming

Essent neemt de investering in het WKO-systeem en de zonnepanelen voor haar rekening en biedt Sparta 100% hernieuwbare energie aan voor de komende 30 jaar. Hierdoor kan de voetbalclub zich volledig focussen op haar kernactiviteiten, zoals het eerste elftal en de jeugdopleiding en wordt de sportclub één van de meest duurzame Eredivisieclubs van Nederland. Uit het supportersonderzoek van de KNVB van 2023 blijkt dat ruim driekwart (76,4%) van de Nederlandse supporters het belangrijk vindt dat hun favoriete club inzet op verduurzaming.

"We zijn enorm trots op deze langdurige samenwerking voor de komende 30 jaar met een prachtige club als Sparta. Het verduurzamen van stadions is essentieel voor een duurzamere sport. Op deze manier dragen wij vanuit Essent graag bij aan het versnellen van de energietransitie", aldus Walter Grootveld, directeur Essent Energy Infrastructure Solutions.

Manfred Laros, algemeen directeur van Sparta Rotterdam: ‘’In lijn met de algehele ontwikkeling van onze club zijn wij op zoek gegaan naar een vooraanstaande samenwerkingspartner die ons binnen het energiedomein gaat ondersteunen in de verduurzaming van het Sparta Stadion. In de afgelopen jaren hebben we, nadat we in 2011 het Sparta Stadion terug in eigen beheer namen, gefaseerd ingezet op duurzame investeringen in faciliteiten en voorzieningen van het Sparta Stadion. Vanaf vandaag slaan we met het krachtige energiebedrijf Essent de handen ineen om daarbovenop een grootschalige duurzaamheidsslag te maken door het aangaan van deze lange termijn overeenkomst. Tevens bereiden wij ons hiermee goed voor op de toekomstige uitbreiding van het Sparta Stadion.’’

Oplevering project

De planning is dat de eerste bronnen voor de WKO in de aankomende zomerstop worden geïnstalleerd en de volledige installatie in Q4 in werking gaat treden.

mPower Career Center is het carrièrecentrum voor het servicepartnernetwerk van Essent. Dit netwerk bestaat uit de volgende bedrijven; Energiewacht, Energiewacht West, Volta NXT, Aton Projects, Cvtotaal,  EnergieInspectie, EnergieWonen, Isoprofs, Kemkens, Klimaatroute, Mampaey, Nederland Isoleert en Solar Concept.

Meer informatie over deze overname: Essent heeft akkoord Equans Energy Solutions over te nemen

Essent koopt gespreid in om prijsschommelingen te voorkomen. Door geopolitieke ontwikkelingen blijft de energiemarkt echter onzeker. Desondanks is het gelukt om de variabele tarieven voor de resterende wintermaanden onder het prijsplafond te houden, inclusief nieuwe belastingen die vanaf 1 januari 2024 gelden. Door een financiële bijdrage van onder ander Essent, kunnen huishoudens met een hoog verbruik en laag inkomen in het nieuwe jaar opnieuw terecht bij het Noodfonds Energie. 

Het afgelopen half jaar zijn al honderdduizenden klanten overgestapt op een vast contract. Door aanhoudende behoefte aan prijszekerheid bij consumenten is de verwachting dat veel klanten voor het eind van het jaar alsnog een vast contract afsluiten. Essent staat klaar om huishoudens hier goed in te kunnen adviseren. 

Besparen blijft belangrijk  

Een betaalbare energierekening blijft voor veel Nederlanders een actueel onderwerp, blijkt uit nieuw onderzoek** van Essent. Ruim drie miljoen Nederlanders geven aan nog steeds financiële impact te ondervinden door hoge energiekosten. Huishoudens met een laag inkomen en hoog verbruik kunnen in 2024 opnieuw terecht bij het Noodfonds Energie. Evenals vorige winter geven huishoudens aan te blijven besparen op energie, vooral door gedragsverandering zoals het lager zetten van de thermostaat. Volgens Essent blijft verduurzamen van de woning cruciaal om blijvend te besparen op energie. Praktische maatregelen, zoals het plaatsen van tochtstrips, kunnen deze winter direct een maandelijkse besparing opleveren. Voor grote investeringen zoals isolatie is subsidie beschikbaar.  

_{* De tarieven zijn inclusief 21% BTW en energiebelastingen .}

_{**Het onderzoek is in opdracht van Essent uitgevoerd in november 2023 door een onafhankelijk onderzoeksbureau onder een divers samengestelde groep van ruim 1.500 consumenten. De resultaten geven een representatief beeld van de Nederlandse consument.}

Enexis gebruikt zijn gasnetten in de toekomst niet meer voor aardgas. Maar er liggen in Nederland wel vele kilometers gasnet die kunnen worden hergebruikt. Waterstof is een veelgenoemd alternatief voor aardgas en zou via het bestaande gasnet getransporteerd kunnen worden. Waterstof heeft daarmee de potentie het gasnet een nieuw leven te geven.

Bram Gerrist, directeur Innovatie & Ontwikkeling Enexis: “We leren hier hoe waterstof veilig te distribueren door bestaande gasleidingen. Dat doen we met lage en hoge druk om te leren hoe dat werkt voor woningen en industrie. Als het ons hier lukt, lukt het ons overal.”

HET KÁN

Naast vele theoretische onderzoeken laat Enexis met de pilot in Wagenborgen ook zien dat het kán. De afgelopen jaren is hard gewerkt om dit mogelijk te maken. De benodigde infrastructuur is aangelegd en de sociale huurwoningen van woonstichting Groninger Huis zijn naar label B verduurzaamd door middel van isolatie, zonnepanelen en een hybride warmtepomp. De woningen zijn voorzien van een speciale waterstofketel van Intergas.

Deze pilot is een mooi voorbeeld van hoe de hybride route er in de praktijk uitziet, aldus Peter Cool, technisch directeur van Intergas. “Met een hybride warmtepomp bespaar je tot wel 70 of 80% op je gasverbruik. In dit project vervangt de waterstofhybride de restvraag naar gas volledig door groene waterstof. Het is dus een eindoplossing voor de verduurzaming van woningen.”

LOKALE WATERSTOFNETWERK

Aannemer in de ondergrondse infratechniek Baas BV is eind vorig jaar begonnen met de aanleg van het lokale distributienetwerk en het Waterstof Ontvangst Station in Siddeburen. Voor de distributie van de waterstof wordt deels gebruikgemaakt van het bestaande gasnetwerk en deels is daarvoor een uitbreiding aangelegd. Bij Eelshuis Energie, een agrarisch bedrijf in Siddeburen, wordt de groene waterstof ingevoed. Energieleverancier Essent zorgt voor de aanlevering van de waterstof. Dit vindt nu nog plaats met speciale vrachtwagens die grote waterstofcilinders vervoeren. In een volgende fase van het project is het de bedoeling om de groene waterstof ook op de boerderij te produceren met een elektrolyser, gevoed door lokale zonne- en windenergie.

PRIMEUR WATERSTOFCONTRACT

Om waterstof aan bewoners te kunnen leveren, heeft Essent de eerste waterstofcontracten afgesloten. Het is daarmee de eerste energieleverancier van Nederland die groene waterstof levert aan consumenten. Wagenborgen is één van de consumenten pilots waar Essent momenteel aan deelneemt. Maarten Moolhuysen, directeur waterstof Essent: “Voor een kleine 20 procent van de woningen in Nederland is volledige elektrificatie of een warmtenet geen goede vervanging van het gebruik van aardgas. De stappen die we nu zetten met waterstof, bieden mogelijk belangrijk perspectief voor de toekomst. We zijn dan ook heel trots dat we in deze woonwijk echt van start zijn en de mijlpaal van het daadwerkelijk ondertekenen van een contract voor waterstof hebben bereikt.”

AARDGASVRIJ WONEN

Laura Broekhuizen (directeur-bestuurder Groninger Huis): “Meer dan ooit is het van belang om afscheid te nemen van aardgas als energiebron voor verwarming. De huidige energiecrisis maakt dit duidelijk, maar ook de gevolgen van de aardgaswinning in Groningen. Een betere provincie om dit pilotproject uit te voeren dan Groningen is er dan ook niet. In 2050 moeten ten slotte alle woningen in Nederland van het aardgas af zijn. Ik denk dat we met dit bijzondere project een veelbelovende stap zetten om daarin te slagen.”

De deelnemende organisaties zijn allemaal overtuigd van de potentie van waterstof als energiedrager en vervanger van aardgas. De partijen zien waterstof naast restwarmte, groen gas en all-electric, als alternatief voor aardgasvrij wonen.

Het gezamenlijk opdoen van ervaring is hierbij dus essentieel. Dit gaat verder dan alleen de gasnetbeheerders, maar raakt ook bewoners, leveranciers van toestellen, energieleveranciers, veiligheidsregio’s, gemeenten en andere overheden.

Klik hier voor meer informatie over WaterstofWijk Wagenborgen.

Marleen zal zich focussen op de versnelling van de ontwikkeling van onze E-mobility en Future Energy Home (FEH) business in nauwe samenwerking met al onze servicepartners en andere bedrijfsonderdelen, waaronder E.ON.

Marleen begon haar carrière in de financiële sector (Postbank/ING) in diverse Operations en IT functies, en werkte uiteindelijk als HR Directeur in het bestuur van ING Nederland. Verschillende andere bestuurs- en directiefuncties volgden, waarna ze startte als CHRO bij ENGIE Nederland (de voorloper van Equans). De afgelopen drie jaar werkte ze als COO voor Equans Nederland, waarbij ze verantwoordelijk was voor de projecten en contracten op gebied van design, build, maintenance en operations van technische installaties voor klanten in de industriële sector, infrastructuur, buildings en cooling sector. Marleen studeerde onder andere Technische Bedrijfskunde in Amsterdam en Marketing aan INSEAD.

Resi: “We zijn erg blij dat we Marleen welkom kunnen heten. Ze heeft een mooie staat van dienst in Operations. Bovendien heeft ze uitgebreide praktijkkennis en ervaring in de engineering en installatie-branche. Ze combineert dat met een oprechte passie voor organisatieontwikkeling waarbij mensen en technologie steeds bepalend zijn voor de resultaten. Marleen is daarom een geweldige aanvulling voor onze Raad van Bestuur, waar nu een sterk en divers team staat om samen de uitdaging aan te gaan iedereen te helpen met de volgende stap in de energietransitie. Ik kijk uit naar onze samenwerking en wens haar veel succes.”

Innovatie voorop

Het pand in Ede is geheel conform de nieuwste normen gebouwd als het gaat om energiegebruik en -verbruik. Daarmee is het volledig duurzaam. Het wordt daarnaast niet enkel als kantoor, opslag en werkvoorbereiding in gebruik genomen, maar ook als proefopstelling om huidige en potentiële klanten mee te nemen in de mogelijkheden. “We hebben een eigen trainingscentrum voor platte en schuine daken. Hiermee hebben we tevens een demonstratieruimte voor eigen personeel of voor bijvoorbeeld klanten die langs willen komen. Ons eigen dak vormt hierbij het beste voorbeeld: deze kan worden ingezet als demo opstelling van zonnepanelen voor potentiële zakelijke klanten,” aldus Douwe van Gorkum. 

Verder is het nieuwe pand van EnergieWonen conform het nieuwe werken ingericht. Dit betekent dat er veel flexplekken zijn en er ruimte voor personeel is om hybride te werken. Dit past uiteraard bij de markt en het werken van nu, maar is ook een stuk milieubewuster omdat er hierdoor minder gereden wordt door het personeel.

De volgende stap in energietransitie

Het verkopen en installeren van systemen ten behoeve van zonnepanelen, is de core business van EnergieWonen. Doel is de komende jaren voorbereidingen te treffen op de verkoop en installatie van thuisbatterijen met laadstation. Daarnaast richt EnergieWonen zich op de nieuwste ontwikkelingen als het gaat om de volledige verzorging en installatie van energiemanagementsystemen, voor zowel particulieren als klein-zakelijke klanten.

“ Met het nieuwe pand van EnergieWonen worden de voorwaarden geschept om verder te groeien en te zorgen dat iedereen de volgende stap in de energietransitie kan zetten. Essent helpt zo samen met EnergieWonen consumenten en bedrijven energie slim te gebruiken door zonnepanelen, batterijen, warmtepompen en laadpalen steeds meer op elkaar af te stemmen. Zo houden we de energierekening nu en in de toekomst beter betaalbaar én helpen we Nederland sneller te verduurzamen,” aldus Resi Becker, CEO van Essent. Grip, inzicht in energieverbruik en advies komt op deze manier bij elkaar. Hiermee heeft EnergieWonen een duidelijke visie op haar rol in de energietransitie ontwikkeld.

 Een inhoudelijke bijeenkomst met verschillende bedrijven uit Veghel markeerde de start van de samenwerking en daarmee de verduurzaming van de bedrijventerreinen. Maya van Steenhoven, directeur energie van de Sustainable Scale-up foundation, trapte af en onderstreepte het belang van de samenwerking van het consortium. “Ondernemers willen graag verduurzamen en uitbreiden, maar dit wordt bemoeilijkt door de overal snel groeiende problemen van netcongestie. Door slim samen te werken kunnen bedrijven hier zelf heel veel aan doen.” Bedrijven hebben vaak veel slimme ideeën omdat zij hun eigen gebied goed kennen. Overal in Nederland ziet van Steenhoven nu dit soort initiatieven ontstaan, waarbij veel wordt geleerd over slimme energiesamenwerking. “Veghel is koploper en 1 van de eerste 5 energiehubs die werkelijkheid wordt. In Veghel bevinden zich veel familiebedrijven en andere, lokale ondernemers die erg betrokken zijn bij hun directe omgeving. Dat draagt bij aan een succesvolle samenwerking,” aldus van Steenhoven.

 

Alex Pols, Business Unit Manager bij VanderLinden Building Solutions, is een van de lokale ondernemers die uitlegde hoe deze samenwerking voor een doorbraak zorgt. “Wij als technisch dienstverlener lopen vaak tegen de netcongestie problematiek aan. Zo heeft één klant een dak vol zonnepanelen, maar mogen zij op sommige momenten de opgewekte stroom niet terug leveren. Het bedrijf aan de overkant van de straat kan deze stroom juist goed gebruiken om E-trucks te laden. Dankzij dit project kunnen we elkaar de helpende hand bieden.” Jos van Asten, directeur van POM, voegde toe dat dit slechts een van de voorbeelden is. “Andere uitdagingen op de korte termijn zijn het niet kunnen elektrificeren van het wagenpark, bedrijfskavels die zonder netaansluiting worden uitgegeven en uitstel van automatisering,” zo vulde hij aan. Het consortium biedt hier oplossing voor.

 

Rolverdeling binnen Smart Business Parks
Namens het consortium bekrachtigden Peter Timmermans (Brink), Boudewijn den Herder (Essent), Menno Roozendaal (gemeente Meierijstad), Aukje Kuypers (Kuijpers) en Herman Molenaar (POM) met een symbolische handtekening de samenwerking. De partijen brengen ieder een eigen expertise mee. Brink pakt de rol van specialist in het ontwerpen en implementeren van complexe samenwerkingsprocessen op het gebied van bouw, vastgoed en infra. Kuijpers en Essent ontwikkelen het technische ontwerp en verzorgen de realisatie van de installatietechniek en digitale laag. Kuijpers blijft bovendien betrokken als servicepartner terwijl Essent (gedeeltelijk) eigenaar wordt van de infrastructuur en hoofdverantwoordelijk is voor de exploitatie. POM is belangenbehartiger van het collectieve bedrijfsleven en verbinder tussen partijen die zich inzetten voor een goed, duurzaam en toekomstbestendig vestigingsklimaat.

Een lokaal energienetwerk als oplossing
Combinaties zoeken in vraag en aanbod en dat slim benutten, daar gelooft Smart Business Parks in. Smart Business Parks biedt met deze decentrale oplossing bedrijven en netbeheerders de helpende hand en wil samen met hen komen tot een juiste invulling van het netgebruik. De ambitie is om niet alleen in de toekomstige energiebehoefte te voorzien, maar al ruim voor 2040 fossielvrij te opereren, door bijvoorbeeld aardgas en diesel te vervangen door waterstof. Door daarnaast slim warmte, koude en elektriciteit uit te wisselen, kunnen pieken en dalen in energieopwekking en -afname worden opgevangen. Dit is duurzamer, ontlast het energienet en zorgt voor een daling van de kosten voor het transport van elektra. Daarvoor zijn al enkele pilots in Nederland gaande. Om hiermee verder te gaan, is het nodig de innovaties op te schalen, iets dat nu in Veghel gaat gebeuren. Zowel qua omvang als het collectieve belang een uniek project.

Stap voor stap verduurzamen
Op de vijf bedrijventerreinen in Veghel zijn ongeveer 400 bedrijven gevestigd. Na de afgeronde quickscan, een positieve business case en het bepalen van een technische standaard neemt Smart Business Parks nu de volgende stap met de eerste, concrete projecten. Dit start met een klein cluster van kansrijke bedrijven die veel energie gebruiken of juist opwekken en bovendien al concrete plannen hebben om te verduurzamen. Daarbij is de bedoeling dat binnen twee jaar alle bedrijven op de Veghelse bedrijventerreinen de eerste stappen hebben gezet op het gebied van verduurzaming en op de een of andere manier is gekoppeld aan het totale, gedeelde energiesysteem. Denk aan de start van het aanleggen van een warmtenet, het helpen van individuele bedrijven, het opzetten van kleine samenwerkingsverbanden van bedrijven, het creëren van aansluitovereenkomsten voor groepen en het werken aan de lobby voor aansluiting op nationale waterstofinfrastructuur. Naar verwachting worden de eerste contracten het komende half jaar getekend.
 

De gemeente wil zoveel mogelijk lokale hernieuwbare energiebronnen inzetten voor de energievoorziening in de stad. Dit past precies in de visie van Heijmans-Essent. Na een Europese aanbesteding van de gemeente Den Haag verkreeg de combinatie de opdracht. Die omvat het exclusieve recht om voor eigen rekening en risico het warmte- en koudenet te ontwerpen, realiseren en exploiteren. Vooral de lage CO2-uitstoot, betaalbaarheid voor toekomstige bewoners en ondernemers en de klanttevredenheid aanpak waren doorslaggevend bij de keuze voor Heijmans-Essent.

Wethouder Arjen Kapteijns, Duurzaamheid, Energietransitie en Klimaatadaptatie: “Het is heel mooi dat we voor dit deel van de Binckhorst daadwerkelijk een duurzaam energiesysteem kunnen realiseren. En dat bewoners en ondernemers in de wijk straks schone, hernieuwbare en betaalbare energie gebruiken. Dit is goed voor de energietransitie in de stad.”

Warmte uit drinkwater

Heijmans-Essent zet een combinatie van bodemenergie (WKO) en aquathermie in. Met deze tweede techniek onttrekt men warmte uit oppervlaktewater van de Trekvliet en uit drinkwater. Het is uniek in Nederland dat op deze schaal warmte uit drinkwater onttrokken wordt. Met deze twee bronnen zorgt het warmte- en koudenet voor een energiezuinige, robuuste en betaalbare energievoorziening in de wijk. 

“Dit project past in de strategische richting van Heijmans om ook breder in de energieketen actief te zijn. Niet alleen ontwerpen, realiseren en onderhouden wij energiesystemen, we gaan dit energiesysteem nu ook exploiteren met onze partner, Essent. Zo creëren we samen een gezonde leefomgeving,” zegt Maarten Kokshoorn, Manager Energie bij Heijmans.

“We zijn trots om samen met onze partner, Heijmans, voor de inwoners van Den Haag een belangrijke rol in de warmte- en koudevoorziening te mogen spelen. Met dit project brengen we het innovatieve ectogridTM, ontworpen door ons moederbedrijf E.ON, naar Nederland. EctogridTM optimaliseert energiestromen en draagt direct bij aan de klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen terwijl de energierekening betaalbaar blijft. Op die manier dragen we vanuit Essent bij aan het versnellen van de energietransitie,” zegt Resi Becker, CEO bij Essent.

Fasering

Het contract gaat in september 2023 in en kent twee fases. De ontwikkelfase en de exploitatiefase. Nog in 2023 wordt gestart met het eerste ontwerp. Tijdens de ontwikkelfase ontwerpen en bouwen de twee partijen het warmte- en koudenet. In 2027, wanneer het eerste gebouw is aangesloten start de energielevering. De rest van de gebouwen zal tussen dan en 2038 aansluiten. Heijmans-Essent (waarin beide partijen een 50% aandeel hebben) levert vanaf dan lokale warmte en koude gedurende 30 jaar. Tussen 2027 en 2038 bouwt de omzet op vanaf €0,5 miljoen naar een jaarlijkse omzetprognose van circa €6 miljoen.

Samenwerking Heijmans-Essent

Heijmans Energie en Essent Energy Infrastructure Solutions bundelen hun krachten in ‘Trekvliet Energie B.V.’. De twee partners zijn complementair aan elkaar. De kennis van het ontwerpen, realiseren van energiesystemen en ervaring in vastgoedontwikkelingen brengt Heijmans Energie mee. Essent Energy Infrastructure Solutions biedt kennis en ervaring met innovatieve warmtetechnieken, de energiemarkt en het klantproces rondom energie exploitatie.

In de studie is een inventarisatie gemaakt van beschikbare, bewezen technologieën voor het omzetten van (geïmporteerde) ammoniak naar waterstof en een analyse gemaakt van de veiligheid, benodigde ruimte, kosten, logistieke implicaties en verwachte emissies van een grootschalige ammoniak-kraker. Daarbij is gebruik van één centrale kraker en opslaglocatie vergeleken met het opzetten van meerdere, gedecentraliseerde krakers of opslagpunten.

De analyse laat zien dat er meerdere bewezen technieken beschikbaar zijn die grootschalig kunnen worden ingezet. Ook past een ammoniak-kraker binnen de veiligheidscontouren van de haven en beschikt het industriële cluster in Rotterdam over de benodigde ervaring en kennis voor de veilige opslag en transport van ammoniak. 

Fluor verwacht dat een centrale grootschalige kraker in lagere kosten resulteert dan een decentrale aanpak, met name dankzij schaalvoordelen en efficiëntere opslag en transport van de waterstof. 

Een ammoniak-kraker stoot geen broeikasgassen uit en slechts minimale hoeveelheden stikstofoxiden. De inzet van waterstof in industrie en transport resulteert netto in grote reducties in emissies van CO2 en stikstofoxiden. 

De industrie in Rotterdam beschikt over lange ervaring met de veilige opslag en doorvoer van ammoniak, dat onder andere als grondstof wordt gebruikt voor kunstmest. In de toekomst zal ammoniak naar verwachting ook een belangrijke rol spelen in de verduurzaming van sectoren als chemie en scheepvaart.

Maarten Moolhuysen, directeur Waterstof bij Essent licht toe: “Essent/E.ON heeft meegewerkt aan deze studie omdat we plannen hebben om klanten in Nederland, België en Duitsland te voorzien van groene waterstof. De studie geeft inzicht in aspecten als veiligheid en kosten en toont aan hoe grootschalige conversie van ammoniak naar waterstof mogelijk is. Dit zal een belangrijke rol spelen in het leveren van groene waterstof aan onze klanten en daarmee het versnellen van de energietransitie.”

De deelnemers zijn op basis van de studie in gesprek over eventuele vervolgstappen en projecten.  De samenvatting van de studie is hier beschikbaar.
 

Ruim 1,2 miljoen klanten van Essent ontvangen per 1 april een tariefverlaging op stroom (52%) en gas (47%). Daarmee staat het variabele leveringstarief per 1 april op €0,47915 per kWh stroom en €1,82444 per m³ gas (inclusief 21% btw en energiebelasting).

Resi Becker, CEO: “Na een periode van sterk wisselende marktprijzen zijn we verheugd dat we nu richting klanten een prijsverlaging kunnen aankondigen. Ondanks de aanhoudende geopolitieke onrust hopen we dat de dalende energieprijs komende maanden doorzet. We hebben de afgelopen periode ontzettend veel klanten gesproken. De gesprekken benadrukken hoezeer mensen behoefte hebben aan rust en stabiliteit. Met de tariefverlaging, en binnenkort ook vaste contracten, zetten we een stap vooruit om huishoudens daarin te voorzien.”

Inkoopstrategie

De periode waarin stroom en gas wordt ingekocht verschilt per energieleverancier. Essent past haar variabele tarieven niet eens per maand maar eens per kwartaal aan, zodat klanten niet te vaak te maken krijgen met tariefwijzigingen en toch snel meebewegen met prijsdalingen in de markt. Een tariefwijziging geldt bij Essent voor alle klanten met een variabel contract en niet voor slechts een deel daarvan. 

Energie besparen blijft belangrijk

Bij ongeveer de helft van de klanten met een variabel contract loopt het jaarverbruik op tot boven het prijsplafond. Zij zien direct het effect van de tariefdaling op de energierekening. “Besparen op energie blijft belangrijk. Ik ben onder de indruk hoeveel mensen bewuster met hun energieverbruik omgaan. Een volgende stap zetten in het verduurzamen van je woning helpt om nog meer grip te krijgen op de energierekening”, aldus Becker.

Vaste contracten

Om klanten langere tijd zekerheid te bieden, bereidt Essent zich voor om in het voorjaar weer op grote schaal vaste contracten aan te bieden. Wie op de hoogte wil blijven, kan zich alvast aanmelden voor een ‘seintje’.

Het consortium start met het in kaart brengen hoe het lokale energiesysteem eruit komt te zien voor vijf bedrijventerreinen in Veghel. Het betreft de terreinen De Amert, Dorshout, De Dubbelen, Doornhoek en Foodpark. De verwachting is in de loop van 2023 de conceptontwikkeling en haalbaarheidsstudie op te leveren en de verdere implementatie van het lokale energiesysteem te verkennen. De Veghelse bedrijven krijgen op deze manier meer regie op hun energievraagstuk, verduurzamen hun energieverbruik en worden minder afhankelijk van de beperkte capaciteit op het stroomnet.

Platform Ondernemend Meijerstad heeft namens het bedrijfsleven in de gemeente Meijerstad, waar Veghel onderdeel van is, opdracht gegeven aan het Smart Business Parks consortium. Jos van Asten, directeur van Platform Ondernemend Meijerstad (POM): “Netbeheerders hebben aangekondigd de komende tien jaar de capaciteit van het energienet te verdubbelen. De verwachting is echter dat de capaciteitsbehoefte op de Veghelse bedrijventerreinen verviervoudigt. Daarom hebben we de samenwerking opgezocht met Kuijpers, Brink en Essent. Aanvullend op het onderzoek dat nu wordt uitgevoerd, verkennen we samen met bedrijven de mogelijkheden van elektrificatie en waterstof voor transport, wordt een waterstoftankstation gerealiseerd en willen we de collectieve/ openbare (snel)laadcapaciteit fors uitbreiden. Wij acteren nu om niet verder in de knel te komen, niet afhankelijk te zijn van de netbeheerders, door te kunnen blijven ontwikkelen en werkgelegenheid te behouden.”

Over het consortium Smart Business Parks

Vanuit de ambitie om de grote bedrijventerreinen in Nederland te verduurzamen, heeft Essent samen met Brink en Kuijpers een intentieovereenkomst getekend waarin partijen hun intentie hebben uitgesproken om de komende periode gezamenlijk bedrijventerreinen in de provincies Noord-Brabant en Zeeland te gaan verduurzamen. 

Dit consortium richt zich op het collectief verduurzamen van bedrijventerreinen door middel van een stapsgewijze aanpak. De verduurzaming van het bedrijventerrein in Veghel is de eerste stap van de verduurzamingsslag van de grote bedrijventerreinen in Nederland dat het consortium wil gaan realiseren. Van het vormen van een collectief tot het ontwerpen, bouwen en beheren van een nieuw slim energiesysteem.

Belangstelling

Als u meer wilt weten over dit project neem dan contact op met Jan Fredriks, Business Lead – Logistics & Business Parks bij Essent, Kasper Nieuwstraten, Managing Partner bij Brink of Alex Hesling, Directeur van Kuijpers LifeCycle Partners. Of download de handout over het consortium hier.

Stephan Segbers, COO bij Essent: “Essent ziet waterstof als een essentieel onderdeel van de energietransitie. Door mee te werken aan initiatieven als project Stad Aardgasvrij helpen we huishoudens in de regio de volgende stap in energie te zetten. We zijn dan ook blij dat we Stad aan ’t Haringvliet kunnen ondersteunen bij de overstap op groene waterstof.”

Jaap Willem Eijkenduijn, wethouder Duurzaamheid van de gemeente Goeree-Overflakkee is nauw betrokken bij het project in Stad: “Met Essent maken we de samenwerking nog sterker. De expertise die de energieleverancier meeneemt is een goede aanvulling op de kennis die de andere partners al inbrengen. Zo komen we samen tot een mooi aanbod voor de inwoners en ondernemers in Stad aan ’t Haringvliet.”

^{Afbeelding: Kick Smeets | © Alle rechten voorbehouden}

Over Stad Aardgasvrij

Stad Aardgasvrij is een initiatief van een groep Stadtenaren. Deze inwoners maken samen met deskundigen uit het bedrijfsleven, overheden en kennisinstellingen een plan om Stad aan ‘t Haringvliet vanaf 2025 aardgasvrij te maken. Dit door gezamenlijk over te stappen op groene waterstof of een eigen aardgasvrije oplossing. In juni 2023 beslissen de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zelf of Stad vanaf 2025 aardgasvrij wordt. Meer informatie over het project is te vinden op de website: www.stadaardgasvrij.nl.

Groninger Huis biedt haar bewoners overigens keuzevrijheid in deelname. Bewoners worden niet verplicht om over te stappen op waterstof. Huurders van de 33 huizen die op het waterstofnetwerk worden aangesloten, hebben aangegeven mee te willen doen aan dit project.

Lokaal geproduceerd waterstof

De aanleg van het lokale distributienetwerk is eind vorig jaar van start gegaan. Voor de distributie van de waterstof wordt deels gebruik gemaakt van het bestaande gasnetwerk en deels wordt daarvoor een uitbreiding aangelegd. Bij Eelshuis Energie, een agrarisch bedrijf in Siddeburen, wordt de waterstof ingevoed en in een volgende fase ook geproduceerd. De bouw van deze invoedings- en productielocatie is ook begonnen. In juli van dit jaar worden de huizen op het waterstofnet aangesloten en start de distributie van de waterstof voor verwarming en warm tapwater.

Aardgasvrij wonen

Meer dan ooit is het van belang om afscheid te nemen van aardgas als energiebron voor verwarming. De huidige energiecrisis maakt dit duidelijk, maar ook de gevolgen van de aardgaswinning in Groningen. Een betere provincie om dit pilotproject uit te voeren dan Groningen is er dan ook niet.

De deelnemende organisaties zijn allemaal overtuigd van de potentie van waterstof als energiedrager en vervanger van aardgas. De partijen zien waterstof naast restwarmte, groen gas en all-electric als alternatief voor aardgasvrij wonen. Het gezamenlijk opdoen van ervaring is hierbij dus essentieel. Dit gaat verder dan alleen de gasnetbeheerders, maar raakt ook leveranciers van toestellen, energieleveranciers, veiligheidsregio’s, gemeenten en andere overheden.

Tijdens een bijeenkomst in Groningen - afgelopen vrijdag - waren vertegenwoordigers van Groninger Huis, Energiewacht, Essent, Intergas, Baas BV., Eelshuis Energie en netbeheerder Enexis aanwezig om de handen ineen te slaan om van dit project een succes te maken.

Waterstof Experience Center tijdens Eurosonic-Noorderslag

De toekomst van energie is in Groningen al begonnen. Groningen heeft als eerste regio van Europa een Hydrogen Valley. Hier wordt gebouwd aan een nieuw duurzaam energiesysteem voor groene waterstof.

Tijdens festival Eurosonic-Noorderslag (ESNS) is het project WaterstofWijk Wagenborgen van 18 tot 21 januari te zien in de speciale H2Dome op de Grote Markt in Groningen.
 

Warmtepompen spelen een essentiële rol in het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Het beleidsprogramma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving heeft als doel om in 2030 één miljoen (hybride) warmtepompen geïnstalleerd te hebben in bestaande gebouwen. Om dat mogelijk te maken moet het tempo flink omhoog naar ruim 100.000 extra installaties per jaar, ofwel 500 extra installaties per dag. Installatiebedrijven hebben een sleutelrol om deze versnelling te kunnen realiseren, samen met de fabrikanten, groothandel, klanten, scholen, overheden en kennisorganisaties. 

De toekenning van de MOOI-subsidie betekent de kickstart van het TDI500-project waarin het consortium zichzelf ten doel stelt om:

1. Vergroten van de capaciteit bij installatiebedrijven
   Halveren van de tijd die nodig is voor intake, werkvoorbereiding, installatie en nazorg van een (hybride) warmtepompinstallatie. Door o.a. het ontwikkelen en testen van datagedreven tools kan de installatietijd worden teruggebracht van 32 naar 16 uur. Daarnaast wordt gewerkt aan het terugbrengen van de kennisintensiviteit (MBO 2 en 3) door taken op te delen en te diversifiëren in de complexiteit van installatie-activiteiten: startende monteurs kunnen sneller aan de slag, en hooggekwalificeerde mensen worden effectiever ingezet.
2. Nieuwe en verbeterde (hybride) installatieconcepten
   Ontwikkelen drie verbeterde installatieconcepten waarmee o.a. voor gestapelde bouw, (zoals appartementengebouwen) de hybride warmtepomp ook spijtvrij en betaalbaar kan worden geïnstalleerd.   
3. Installatie betaalbaar maken voor een grotere groep gebouweigenaren
   Verlagen van de installatiekosten met 30% door verkorting van de installatietijd en verhoging van standaardisatie en seriematig werken. Daarnaast wordt gezorgd voor 15% minder energiegebruik door betere inregelmogelijkheden voor installaties, prestatiemonitoring en service op afstand.
4. Zekerheid over energiebesparing in de praktijk
   Afstemmen installaties op groepen woningen, ontwikkelen dynamische testprotocollen en verbeterde tooling voor inregelen en prestatiemonitoring dragen bij aan verbetering van het inzicht in te verwachten energiebesparing. 

De opgedane kennis wordt zo breed mogelijk gedeeld binnen de gehele sector om de beoogde versnelling en opschaling te kunnen realiseren. De eerste resultaten worden eind 2023 verwacht. 
Via de bestaande opleidingsprogramma’s en door middel van de klankbordgroep met de partijen in de keten, wordt actief gewerkt aan kennisverspreiding en het vormgegeven van allianties tussen ketenpartners. Overige belanghebbenden worden o.a. via evenementen en publicaties op de hoogte gehouden.

Essent over samenwerking

Maikel Jansen, Essent Energy Next Solutions: “Essent wil de energietransitie voor iedereen in Nederland mogelijk maken. Samen met de servicepartnerbedrijven heeft Essent alles in huis om deze enorme klus te klaren. De hybride warmtepomp is een belangrijke stap in het verduurzamen van onze warmtevoorziening. Essent draagt dan ook graag bij aan het doel om te versnellen naar 500 installaties per dag.”

Over het consortium

Het TDI500-consortium bestaat uit Bonarius, Breman, Comfort Partners, econic, Eneco, Essent, Feenstra, HeatTransformers, Mampaey, Mensen maken de transitie, Stichting Team Duurzaam Installeren, een nieuwe stichting bestaande uit de installatiebedrijven van het consortium, en TNO. Deze laatste fungeert als penvoerder van het consortium. Daarnaast is Techniek Nederland als ondernemersorganisatie van installatiebedrijven nauw aangesloten bij het consortium om opgedane ervaring en kennis verder binnen de sector te verspreiden. 

Belangstelling

Als u meer wilt weten over dit project neem dan contact op met Charlotte Lelieveld, TNO Programmamanager of Rob Kotte, TNO Business Developer.

Warmtebedrijven waren ‘furieus’. Nieuwe investeringen in warmtenetten zouden worden ‘geparkeerd’. Het was ‘onbegrijpelijk’ en ‘zeer zorgelijk’. De Kamerbrief van minister Jetten over de marktordening van collectieve warmte deed eind oktober nogal wat stof opwaaien. Dat de warmte-infrastructuur in de toekomst – kort samengevat – in publiek eigendom zal zijn, leidde tot pittige reacties.

Na twee maanden is het stof een beetje neergedaald. Hoewel er nog weinig details over het nieuwe wetsvoorstel bekend zijn, is de keuze van de minister duidelijk: er moet meer publieke regie in het warmtedomein zijn. Vanuit dat vertrekpunt moeten we nu vooruit kijken. Daarbij staat voor mij voorop dat de warmtetransitie – en daarmee ook de nieuwe warmtewet – uiteindelijk een betaalbare, betrouwbare en duurzame warmteoplossing moet opleveren voor de Nederlandse consument.

Het echte werk

Het echte werk begint nu. Hoe gaat het publieke eigenaarschap van de warmte-infrastructuur er precies uitzien? Dat moet goed worden uitgewerkt. De Kamerbrief behoudt ruimte voor private partijen, maar de grenzen van die ruimte zijn nog niet gedefinieerd. De vraag is: kunnen gemeenten met hun kennis en middelen de kar van de warmtetransitie wel trekken? En waar hebben zij hulp nodig? Het ontwerpen, bouwen, exploiteren en onderhouden van een warmtesysteem is complex. Het leunt op tientallen jaren ervaring. Als de volgende stappen worden gezet bij de uitwerking van de nieuwe warmtewet, bieden wij graag onze ervaring en kennis aan.

Ik ga nog een stap verder. Ik wil eigenlijk afstappen van de binaire discussie die nu plaatsvindt. De vraag wie eigenaar moet zijn, is te simpel. ‘Eigenaarschap’ wordt ten onrechte geïdentificeerd met ‘draagvlak’. Eigenlijk kunnen we ons beter afvragen: hoe kunnen we bestaande en nog aan te leggen warmtenetten zo duurzaam, betaalbaar en betrouwbaar mogelijk inrichten in de nabije toekomst? Zonder dat we de snelheid in de transitie verliezen?

Dat laatste weegt zwaar. Terecht is door verschillende critici gewaarschuwd voor tijdverlies. Om dat te voorkomen, vinden wij het belangrijk dat warmtebedrijven, gemeenten en andere betrokkenen samen blijven optrekken. We mogen elkaar niet kwijtraken. Koste wat kost moet worden voorkomen dat de ontwikkelingen rondom de nieuwe warmtewet vertraging opleveren: door discussies, grensgeschillen, capaciteitsproblemen (bij gemeenten), beperkte financieringskracht, en (vooral) door te weinig prikkels voor innovatie. De verantwoordelijkheid hiervoor kan niet alleen bij gemeenten worden neergelegd. Voor de private partijen in de sector ligt hier een belangrijke rol, juist omdat zij de benodigde innovatiekracht kunnen bieden en de transitie verder kunnen helpen, ook in de nieuwe marktordening. 
 

Kijk verder

Tegen de minister zeg ik: kijk verder dan warmte. Houd vooral de integrale energieoplossingen in het oog. De warmtewereld staat niet stil. Met warmte- en koudenetten van de vijfde generatie is het bijvoorbeeld mogelijk om lokale vragers van warmte én koeling aan lokale aanbieders te koppelen. Zo’n energienet heeft een lagere temperatuur dan een klassiek warmtenet. De CO2-uitstoot is zelfs drastisch lager. Elke (lokale) duurzame warmtebron kan erop worden aangesloten. 

In de Merwedekanaalzone, een nieuwe binnenstedelijke wijk in Utrecht, werkt Essent nu al – samen met de gemeente – aan zo’n integraal warmtenet van de vijfde generatie. Het project biedt een kijkje in de toekomst, ook in toekomst van de nieuwe warmtewet. Het laat zien hoe private energiebedrijven, de gemeente en ontwikkelaars samenwerken en zo de warmtetransitie versnellen. Bovendien krijgt innovatie hier alle ruimte. Via ectogrid™ (ons warmtenet van de vijfde generatie, ontwikkeld door ons moederbedrijf E.ON) zorgen we ervoor dat de vraag naar warmte, koude en elektriciteit wordt geoptimaliseerd via een digitale laag (ectocloud™). Een voorbeeld is de uitwisseling van warmte en koude tussen gebouwen, waardoor de totale vraag naar energie kleiner wordt. Efficiënt en kosteneffectief. De vraag hoe je dit soort innovaties optimaal kunt inzetten, is minstens zo relevant als de vraag wie eigenaar moet zijn van de Nederlandse warmtenetten.
 

Decentraal werkt

Ik ben ervan overtuigd dat zo’n innovatieve aanpak de lokale warmtetransitie echt verder gaat brengen. Willen we dit soort decentrale, lokale netten snel realiseren, dan is het van belang om samenwerkingsvormen met publieke partijen te vinden. En wel zo dat de kennis en kunde van beide partijen optimaal worden ingezet. Zo hoeft publiek eigendom van de ondergrondse infrastructuur niet per definitie te leiden tot inefficiënte systeemaansturing. Zolang je de zeggenschap maar goed verdeelt. En zo kunnen warmtenetten ook appelleren aan wat gemeenten en bewoners écht willen: betrouwbaarheid, een eerlijke prijs, innovatie. 

Daar komt nog iets bij. Klanten eisen tegenwoordig steeds meer geïntegreerde energieoplossingen. Dat zijn totaaloplossingen waarbij naast warmte en koude ook slim wordt ingespeeld op de elektriciteitsbehoefte van het systeem. Door ook andere elektrische oplossingen aan te bieden (zoals opwek met zonnepanelen, laadinfrastructuur of opslag) en te integreren, kunnen we zo’n energiesysteem optimaliseren. Dat komt de verduurzaming en betaalbaarheid ten goede en vermindert de belasting op het elektriciteitssysteem.
 

Laten we het dus samen doen

Ik zie vooral mogelijkheden en kansen. Laten we daar samen aan werken. We zijn daartoe ook moreel verplicht. Vanuit het perspectief van de consument, én vanuit het oogpunt van duurzaamheid. Want terwijl wij discussiëren, gaat de klimaatverandering door. Elke dag. Een jarenlange politieke discussie is een no go. Zeker gezien de grote nieuwbouw- en verduurzamingsoperatie die Nederland moet uitvoeren.

 Ik roep de minister op om ons te laten meewerken aan het verhelderen van de kaders van de warmtewetgeving, zodat private en publieke partners in goede samenwerking aan de slag kunnen, gebruikmakend van innovatieve technieken en alle beschikbare kennis. We bieden aan om deel uit te maken van de oplossing. Beste Rob, zorg ervoor dat de nieuwe marktordening wordt gedragen door private partijen met hun innovatiekracht en expertise. Creëer voldoende ruimte zodat ze hun ervaring en slagkracht kunnen blijven inbrengen. Wij zijn daartoe bereid.

 - Stephan Segbers, COO Essent

De industrie moet overschakelen van aardgas naar duurzame energiebronnen. Een enorme uitdaging, zeker voor de baksteenindustrie, die geldt als energie-intensief. In opdracht van provincie Gelderland zocht HyMove, samen met Essent, steenfabriek Rodruza in Rossum en de branche vereniging Koninklijke Nederlandse Bouwkeramiek (KNB), naar een alternatief. Dit alternatief is mogelijk met LOHC. De partijen starten op 6 oktober een operationeel proefproject met een bewezen technologie met het ondertekenen van een samenwerkingsovereenkomst.

Nieuwe elektrolyser voor groene waterstof
Een gemiddelde steenfabriek verbruikt, als grootverbruiker, circa 6 miljoen m3 aardgas per jaar. Wat neerkomt op ongeveer 32.000 kilo waterstof per week. Dat geeft een enorme uitdaging voor leveringszekerheid, transport en opslag. Rodruza en Essent willen met het geplande proefproject de haalbaarheid en betrouwbaarheid van deze leverketen bewijzen.
Voor de productie van groene waterstof laat Essent een elektrolyser bouwen op een  locatie nabij Ochten aan de Waal. Op termijn zullen ook andere, verder weg gelegen productielocaties voor waterstof, bijvoorbeeld Marokko en zuid Spanje, in de Supply Chain kunnen worden opgenomen.
Gelders gedeputeerde Jan van der Meer: “De industrie is een cruciale factor in het omschakelen naar duurzame energie. Dat is lastig maar moet gebeuren en zo snel mogelijk. Daarom steunen wij dit initiatief van harte. Onze rol is mensen bij elkaar brengen die verandering tot stand brengen.”

Wat is LOHC
Bij het gebruik van LOHC als waterstofdrager, wordt waterstof gebonden aan een organische olie, getransporteerd en op de plaats van bestemming weer aan de olie onttrokken. Nadat de waterstof uit de LOHC is gehaald, gaat de olie terug naar de waterstofleverancier om daar weer opnieuw de keten te starten.

De voordelen van LOHC
Het opslaan van waterstof in LOHC heeft structureel betere mogelijkheden voor transport en opslag dan in gasvorm. Ook de veiligheid, kosten, gebruiksgemak en Technology Readiness Level (TRL-niveau) van de toe te passen technieken zijn van belang bij deze ontwikkelingen en markt toepassingen.

Operationeel proefproject
Kern van het proefproject is de toepassing van de hele keten op grotere schaal en de rol in de waardeketen zichtbaar te maken. Er worden bestaande technieken gebruikt en de logistiek wordt door bestaande transportmiddelen uitgevoerd. Zo wordt echt inzichtelijk wat nodig is om groene waterstof met voldoende leveringszekerheid en voor economisch haalbare kostprijs te leveren. Zodat de overschakeling op duurzame energie echt gerealiseerd kan worden. Voor een toekomstig vervolg op het demo project, waarbij grootschalig waterstof in deze drager wordt geïmporteerd, worden met mogelijke partners verkennende gesprekken gevoerd.  Het proefproject start eind 2022 en duurt 3 jaar.