Spotmarkt ontregeld door groot aanbod renewables

Marktinformatie

Risico's duurzame energie voor spotmarkt

13 juni 2019

We produceren steeds meer energie uit duurzame bronnen, zoals wind en zon. Een belangrijke ontwikkeling. Tegelijk leveren de bronnen een risico op voor de spotmarkt. Duurzame bronnen laten zich lastig sturen, waardoor er tekorten en overschotten kunnen ontstaan. Afgelopen Pinksterweekend deed zich een extreem scenario voor.

Balans op de Europese elektriciteitsmarkten
Een van de instrumenten die wordt gebruikt om de Europese elektriciteitsmarkten te balanceren zijn interconnectie-lijnen. Deze hoogspanningslijnen zorgen ervoor dat een overschot in één land geëxporteerd kan worden naar een ander land. Zo zorgen we voor stabiliteit en nivelleren we de prijzen op Europees niveau. 

Tijdens de Day-Ahead veiling wordt meegenomen hoeveel capaciteit er beschikbaar is. Het model optimaliseer dan de balans tussen de verschillende landen. Dit noemen we Flow-Based Market Coupling. 

Dit systeem werkt het beste als landen individueel al redelijk gebalanceerd zijn. De enkele gigawatt aan capaciteit die in een land over is, kan dan worden ingezet om de verschillen op te vangen en de prijs tussen de landen gelijk te trekken. Dit noemen we volledige marktkoppeling. 

Duurzame bronnen op de Europese elektriciteitsmarkten
Duurzame bronnen, zoals wind en zon, kunnen zorgen voor een plotseling overschot. Dat overschot kan zo ver oplopen, dat de elektriciteit niet volledig geëxporteerd kan worden. Met name in Duitsland heeft dit in het verleden al voor negatieve prijzen gezorgd op zonnige weekenddagen met veel wind. 

Pinksterweekend 2019: overschot op de spotmarkt
Afgelopen zaterdag was er uitzonderlijk veel wind en relatief veel zon, terwijl de vraag laag was vanwege het Pinksterweekend. Hierdoor was er in Europa een groot overschot aan elektriciteit. Hierdoor was marktkoppeling niet mogelijk en moest elk land zelf de balans regelen voor de marktprijzen.

In Nederland kwam de gemiddelde spotprijs uit op 28 euro per MWh. Er werd veel windenergie opgewekt, maar niet voldoende om aan de vraag te voldoen. Kolencentrales moesten nog steeds produceren en bepaalden daarmee de prijs.

In Duitsland ging de prijs naar -42 euro per MWh. Door de grote hoeveelheid zonnepanelen en windmolens was er met name overdag een overschot aan elektriciteit en dat drukte de prijzen.

De grootste problemen ontstonden in België. Zeker in de nacht, met veel wind en weinig vraag kon België de elektriciteit niet kwijt. De prijzen daalden naar -500 euro per MWh, bijvoorbeeld bedrijven die de productie opschroeven om meer elektriciteit te consumeren. Of kerncentrales die in uitzonderlijke gevallen de productie stil leggen. Over de hele dag kwam de prijs uit op -113 euro per MWh.

Grafiek spotprijs 9 juni 2019


Toenemende kans op extreme scenario’s 

Afgelopen zaterdag was een extreem scenario, maar het laat wel een risico zien in de huidige spotmarkt. Door de toenemende duurzame bronnen kunnen de uitslagen op de spotmarkt grilliger worden. Zowel naar boven bij weinig wind en zon, als naar beneden zoals afgelopen zaterdag. 

Met de ontwikkelingen dat er steeds meer duurzame bronnen worden geïnstalleerd, is de kans dat dit vaker voorkomt aanwezig.