10
juni
2020
|
12:05
Europe/Amsterdam

Nederland aardgasvrij en waterstofrijk

Door Patrick Lammers

shutterstock_646328989 (002)

Midden in de coronacrisis, met verstrekkende gevolgen voor onze economische ontwikkeling, is het zaak maatregelen om onze economie te ondersteunen aan te laten sluiten op de noodzaak tot verduurzaming. De transitie richting een waterstofeconomie die de verduurzaming van de industrie en op termijn de gebouwde omgeving kostenefficiënt faciliteert zou daarbij een abc’tje moeten zijn.

Eind vorig jaar bekrachtigde de Hoge Raad het zogenaamde Urgendavonnis. Nederland moet voor eind 2020 de uitstoot van broeikasgas met minstens 25% verminderen ten opzichte van ijkjaar 1990. Naar aanleiding hiervan heeft het kabinet laten weten dat het ‘serieus blijft werken aan maatregelen gericht op zowel broeikasgas- als stikstofreductie’.

Amper een paar maanden later is onze economie echter verlamd geraakt door het coronavirus. De uitweg uit deze ‘intelligente lockdown’ zal een minstens zo intelligente pas de deux vergen tussen gezondheid en economisch herstel. Hoe langer dit duurt, hoe luider stemmen klinken om de noodzakelijke verduurzamingsmaatregelen uit te stellen om onze economie te redden.

In dit maatschappelijk debat over steun- en stimuleringsmaatregelen is het mijn rol als bestuursvoorzitter van de grootste energieleverancier van Nederland om de stem van onze 2,5 miljoen klanten naar voren te brengen. En ik weet één ding zeker: onze klanten zijn niet tegen klimaatmaatregelen. Sterker nog; velen van hen maken zich ernstig zorgen over klimaatverandering en wat dit betekent voor de toekomst van hun kinderen en kleinkinderen. Tegelijkertijd, juist in tijden van grote economische onzekerheid, maken ze zich zorgen of ze aan het eind van de maand hun energierekening nog wel kunnen betalen. En die zorg neem ik bloedserieus.

Geen uitstel klimaatmaatregelen vanwege mogelijke economische impact

De geschiedenis leert ons dat zelfs de heftigste economische crisis ooit weer voorbij gaat. We weten ook dat klimaatverandering niet stopt, tenzij we onze economie grondig verduurzamen. Juist nu, nu sprake is van grootschalige steun- en stimuleringsmaatregelen, is het noodzakelijk om keuzes te maken die leiden naar herstel en een economie die onze wereld ook op lange termijn leefbaar houdt. Waarbij we durven te kiezen voor maatregelen die consumenten ruimte geeft en waarmee onze economie een duurzame voorsprong neemt.

De sleutel op het vraagstuk is geen geheim: het omvormen van de Nederlandse economie naar een waterstofeconomie. Zeker de afgelopen tijd is waterstof van verschillende kanten als magische formule ingezet, hoewel meestal belicht vanuit het welbegrepen eigenbelang van degene die het woord voert. Mijn belang moge net zo helder zijn: een keuze voor verduurzaming, met lucht voor consumenten zodat zij pro-verduurzaming blijven en hierin mee kunnen, en met het Nederlands bedrijfsleven dat voorop loopt en van groen een concurrentievoordeel maakt.

In de uitvoering richting een aardgasloos bestaan zetten we vrij achteloos het in de jaren 1960 voor miljarden aangelegde en nog prima functionerende Nederlandse aardgasleidingnetwerk bij het grof vuil.

Concreet: een waterstofeconomie als kickstart voor de verduurzaming

Om dit uit te werken heb ik samen met kennispartner Berenschot uitgewerkt hoe zo’n duurzame waterstofeconomie eruit zou kunnen zien. Ons plan is wat mij betreft open source software – vrij toegankelijk om kennis van te nemen en op voort te bouwen.

De hoofdlijn van ons plan is dat de Nederlandse industrie systematisch overgaat op waterstof. Per cluster wordt de industrie die wij in 2050 in Nederland willen hebben overgezet op waterstof. Dit levert op termijn ruimte op om ook in de gebouwde omgeving over te gaan op waterstof.

In de klimaattafel Gebouwde Omgeving zijn in het Klimaatakkoord afspraken vastgelegd over de verduurzaming van 7 miljoen Nederlandse woningen en 1 miljoen Nederlandse gebouwen. Doel is volledig aardgasvrij in 2050. In de uitvoering richting dit aardgasloos bestaan zetten we echter vrij achteloos het in de jaren 1960 voor miljarden aangelegde en nog prima functionerende Nederlandse aardgasleidingnetwerk bij het grof vuil. Los van deze enorme desinvestering heeft TNO recent becijferd dat circa 2,5 miljoen oudere woningen zonder grote woningaanpassingen ongeschikt zijn om volledig door middel van elektriciteit in hun energie te voorzien.

Waterstof getransporteerd via gasleidingen zou deze twee punten in één keer oplossen. In combinatie met een hybride warmtepomp zou waterstof dan het vehikel voor de verduurzaming van de Gebouwde Omgeving zijn. Zo maken we gebruik van het al bestaande leidingnetwerk, zijn kostbare woningaanpassingen voor bewoners niet altijd noodzakelijk om hun woning te verduurzamen, blijft hun energierekening betaalbaar, en komt een aardgasarm Nederland concreet in zicht.

Een geleide industriële transformatie naar waterstof als concurrentievoordeel

Bij het maken van plannen en beleid gaat men vaak ten onrechte uit van (alleen) de huidige economie en samenleving. De sleutel tot de oplossing ligt echter in het vormen van een visie op hoe onze economie er in 2050 uitziet en vanuit die visie terug te redeneren naar wat we vandaag moeten doen. Hiervoor moeten we harde keuzes maken. Zo zal niet voor alle industrie in 2050 nog plaats zijn in Nederland. Soms omdat we daarvoor kiezen, maar meestal omdat onze samenleving er in 2050 anders en duurzamer uit zal zien.

Om in 2050 alle energie CO2-neutraal op te wekken is meer nodig dan alleen de uitbreiding van wind- en zonne-energie. De industrie in Nederland heeft hierin een belangrijke rol. Niet alleen zorgt de industrie voor onze welvaart, ook is het een belangrijke aanjager om onze klimaatdoelstellingen te halen. Met de industrie voorop creëren we een stevige waterstofeconomie. Zo positioneren we onszelf in een voortrekkersrol binnen Europa en bouwen we als welvarend land voort op onze gunstige geografische ligging en handelsgeest. Dit vraagt om een regierol van de Rijksoverheid en een stevig politiek mandaat.

Door waterstof in te zetten bij de verduurzaming van onze woningen en gebouwen voorkomen we aanzienlijke desinvesteringen en grootschalige aanpassingsmaatregelen, zodat de energierekening voor consumenten betaalbaar blijft.

SDE++ exclusief voor productie blauwe waterstof

Om op korte termijn van start te kunnen, is er in eerste instantie voldoende waterstof nodig. Dit zal in het begin blauwe waterstof zijn. De bij de productie vrijkomende CO2 kan worden afgevangen en opgeslagen (CCS). Om CCS economisch rendabel te maken dient de desbetreffende categorie in de Stimuleringregeling Duurzame Energietransitie (SDE++) exclusief voor blauwe waterstofproductie te worden gereserveerd.

Ondertussen gaat Nederland door met het uitbouwen van haar duurzame energieproductie, zoals het ontwikkelen van windparken op zee. Die duurzame elektriciteit zetten we in voor de productie van groene waterstof, waarmee het gebruik van blauwe waterstof op termijn uitfaseert. En zo ontstaan stevige contouren voor een duurzame industriële transformatie richting waterstof die zorgt voor welvaart en lucht geeft aan consumenten bij de verduurzaming van de Gebouwde Omgeving.

Nederland aardgasarm, waterstofrijk

Namens 2,5 miljoen klanten met - door de coronacrisis - grote economische onzekerheid, zorgen over de betaalbaarheid van hun energierekening en niet aflatende zorg voor het klimaat pleit ik voor economisch verstandige herstelmaatregelen die bijdragen aan verduurzaming.

Door stapsgewijs een duurzame waterstofeconomie te realiseren met de juiste stimuleringsmaatregelen, startend bij de industrie, neemt Nederland in Europa op concurrentiegebied een voorsprong. Dit biedt de mogelijkheid om ook de gebouwde omgeving te voorzien van waterstof. Met name woningen en gebouwen die moeilijk te verduurzamen zijn. De eerste stap in verduurzaming die nu al gezet kan worden is isolatie in combinatie met een hybride warmtepomp. Op termijn kan dan de stap worden gemaakt naar waterstof als vervanging voor aardgas. Hiermee voorkomen we aanzienlijke desinvesteringen en grootschalige aanpassingsmaatregelen, zodat de energierekening betaalbaar blijft.

Zo komt de broodnodige lucht in ons verduurzamingsbeleid zonder dat deze stilvalt, onbetaalbaar wordt, draagvlak afkalft of we ons economisch herstel schaden. Het vergt duidelijke keuzes hoe we een aardgasloos Nederland vorm geven. Waterstofrijk is een kansrijke optie volgens de weg die ik hier in hoofdlijnen uiteen heb gezet. Met voor- en tegenstanders ga ik graag in gesprek om deze visie verder aan te scherpen en concretiseren.